fa مروری بر اثرات بیولوژیک جنس علف مار (<i>Cleome</i> L.) و شناسایی ترکیبات اسانس گیاه <i>Cleome coluteoides</i> Bioss. فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics مروری Review <div style="text-align: justify;">جنس علف مار (<em>Cleome</em> L.) از تیره Capparidaceae گیاهان علفی یک‌ساله یا پایا و یا به صورت درختچه و غالباً با پوشش غده‌ای هستند. در تحقیقات انجام شده در سایر نقاط جهان مشخص شده است که برخی از گونه‌های این گیاه نظیر <em>C. drosiflolia</em>، <em>C. hirta</em>، <em>C. gynandropsis</em>، <em>C. chrysantha</em>، <em>C. gunandra</em> و چندین گونه دیگر اثرات ضدباکتری دارند و بومیان از برخی گونه‌ها به عنوان داروی سنتی استفاده می‌نمایند. با توجه به اینکه گونه‌های مختلف علف مار در مناطق ایران به صورت وحشی پراکنش دارد و کارهای تحقیقاتی زیادی روی آنها انجام نشده است لذا اندام هوایی گیاه <em>Cleome coluteoides</em> در خردادماه 1381 از پارک ملی فجیر در شمال شرقی تهران جمع‌آوری گردید و توسط دکتر مظفریان مورد شناسایی قرار گرفت. گیاه جمع‌آوری شده به مدت 48 ساعت در سایه خشک گردید. سپس آسیاب شده و با دستگاه کلونجر به مدت 2 ساعت به روش تقطیر با آب اسانس‌گیری گردید. اسانس حاصل پس از جمع‌آوری روی سولفات سدیم انیدر آبگیری شد. راندمان اسانس 6/0 درصد وزنی بود. مقدار 100 گرم دیگر از گیاه <em>C. coluteoides</em> را پس از آسیاب کردن به مدت 12 ساعت تحت استخراج با حلال نرمال هگزان قرار دادیم. جهت جداسازی و شناسایی اسانس‌های حاصل از دستگاه GC/MS استفاده شد. بیشترین ترکیبات تشکیل‌دهنده در روش تقطیر با آب راHeneicosane (382/5 %)، Phethalic acid (682/10 %)، Carvacrol (124/46 %) و در روش نرمال هگزان Dodecane (435/14%) و Xylene (923/29%) تشکیل می‌دادند. اسانس حاصل از استخراج با آب اثرات باز دارندگی به میزان 46 میلی‌متر روی باکتری باسیلوس سریئوس و 18 میلی‌متر اثر روی باکتری استافیلوکوکوس اورئوس نشان داد.</div> <div style="text-align: justify;"><em>Cleome</em> belongs to <em>Capparidaceae</em> family which are annual or perenial forbs and or shrubs, often with bottomnal coverage. Research in other parts of world has determined that some species of this plant such as <em>C. drosiflolia</em>, <em>C. hirta</em>, <em>C. gynandropsis</em>, <em>C. chrysantha</em> and <em>C. gunandra</em> and several other species have had antibacterial effects and or native people use some of these species as traditianal drugs. Considering that different species of Cleome have wild separation in Iran and little research have been done about them. Aerial parts of Cleome coluteoides was collected from North East of Tehran (Khojir National Park), in June 2002 and was identified by Dr.Mozafarian. A voucher specimen has been deposited at the Herbarium of Research Institute of Forests and Ranglans (TARI), Tehran, Iran. Air-dried aerial parts at the plants were ground and subjected to hydrodistillation for 2h using a Clevenger-type apparatuse to give a yellew oil in (0.6% w/w) yield. Also some of the <em>C. coluteoides</em> was extracted with nonpolar solvent (n-hexan) and then the solvent was evaporated. The essential oil obtained from two methods were ananlysed through combination of GC (retention-indices) and GC/MS. The major components in essential oils of C. coluteoides In hydrodistillation method: Carvacrol (46.124%), Phethalic acid (10.682%) Heneicosane (5.382%) Solvent extraction method: Xylene (29.923%), Dodecane (14.435%) Essential oil obtained from extraction with water, has shown 46mm inhibitory effect on Bacilus cerius and 18mm effect on Staphilocucus ureus.</div> علف مار, کارواکرول, باسیلوس سریئوس, استافیلوکوکوس اورئوس, Cleome coluteoides Cleome coluteoides, Carvacrole, Bacilus cerius, Staphilocucus ureus, Medicinal plants 9 14 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-356-1&slc_lang=fa&sid=1 M Bigdeli محسن بیگدلی Bigdeli@hotsheet.com 100319475328460039570 100319475328460039570 Yes Research assistant prof of Agricutural Research and education organization استادیار پژوهشی سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی A Hashkavaii علی حشکوایی 100319475328460039571 100319475328460039571 No Pharmaceutic داروساز A Rustaiyan عبدالحسین روستاییان 100319475328460039572 100319475328460039572 No Science and Research Campus, Islamic Azad University, Tehran, Iran استاد شیمی، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی