fa مقایسه ترکیبات استخراج شده اسانس گیاه <i>Tanacetum sonbolii</i> با روش‌های استخراج جذبی از فضای فوقانی و تقطیر با آب فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> تاکنون چندین گونه‌ی متفاوت از جنس <em>Tanacetum</em> در نواحی مختلف ایران گزارش شده است که یکی از آنها، گونه‌ی <em>sonbolii</em> Mozaff. است. برای استخراج اسانس این گیاه شرایط دمایی و زمان مورد نیاز در روش‌های استخراج، می‌تواند در ماهیت اسانس استخراج شده تأثیر گذارد. انتخاب روش مناسب استخراج که منجر به جداکردن اسانسی با ماهیتی هر چه نزدیک‌تر به اسانس طبیعی گیاه باشد، بسیار حائز اهمیت است. <strong>هدف:</strong> استفاده از روش استخراج جذبی از فضای فوقانی (HS-SE) در دو شرایط دمایی طبیعی و بالا برای استخراج اسانس گیاه. <strong>روش بررسی:</strong> استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی - طیف سنجی جرمی، به منظور بررسی کیفی و کمی ترکیبات تشکیل دهنده اسانس‌های استخراج شده در شرایط مختلف (طبیعی و دمای بالا). <strong>نتایج:</strong> روش تقطیر با آب تعداد ترکیب بیشتری (26 ترکیب در 5/96 درصد کل اسانس) را از گیاه استخراج می‌کند اما این ترکیبات به لحاظ تعداد، نوع و مقدار مواد با ترکیبات استخراج شده از روش HS-SE در دمای 23 درجه سانتی‌گراد (6 ترکیب در 6/95 درصد کل اسانس) متفاوت هستند. به طوری که 81 درصد اسانس این گیاه که با روش HS-SE استخراج شده، حاوی مونوترپن‌های بتا و آلفا پینن است در صورتی که بیشتر از نصف اسانس استخراج شده با روش تقطیر با آب در دمای بالا، سزکویی‌ترپن‌های الکلی مانند آلفا کادینول و گلوبولول است. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> اجزای اصلی اسانس استخراج شده از گونه‌ی sonbolii Mozaff.، با آنچه از دیگر گونه‌های این جنس گزارش شده، متفاوت است. همچنین، اعمال دما به مدت طولانی منجر به تغییر ماهیت اسانس طبیعی گیاه انتخابی می‌شود.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> <em>Tanacetum sonbolii</em> Mozaff. is an endemic species of Tanacetum growing in Iran, west Azerbaijan. The composition of its essential oil can be varied due to conditions of selected extraction method. Thus, the selection of suitable extraction method is very effective to obtaine essential oil in native state. <strong>Objective:</strong> The purpose of this study is to apply head space sorptive extraction method at ambient and high temperature condition for essential oil extraction of <em>Tanacetum sonbolii</em> Mozaff. <strong>Methods:</strong> The compositions of extracted essential oils were investigated using gas chromatography-mass spectrometry. Also, solvent, temperature and time of desorption step and time of sorption step that influence on extraction efficiency were optimized. <strong>Results:</strong> Results indicated that temperature of extraction method had significant effects on essential oil content. Using hydrodistillation method, 26 components, representing 96.5% of the oil were indentified but only 6 compounds (95.6% of the oil) were found in essential oil using HS-SE at real condition (23 ^oC). Comparison of the major components percent levels of essential oils were shown that 81% of HS-SE essential oil is &beta;- and &alpha;-pinene. While using hydrodistillation method, about 50% of essential oil is sesquirerpenes such as &alpha;-cadinol and globulol. <strong>Conclusion:</strong> The sampling of essential oils at 23^oC by HS-SE compared to conventional extraction methods at high temperature (such as hydrodistillation) caused to have different extractions results.</div> Tanacetum sonbolii Mozaff, استخراج جذبی از فضای فوقانی (HS-SE), تقطیر با آب, کروماتوگرافی گازی– طیف‌سنجی جرمی Tanacetum sonbolii Mozaff, Gas chromatography-Mass spectrometry, Head space sorptive extraction, Hydrodistillation 150 159 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-84-1&slc_lang=fa&sid=1 Z Talebpour زهرا طالب‌پور ztalebpour@yahoo.com 100319475328460042022 100319475328460042022 Yes Department of Chemistry, Faculty of Science, Alzahra University, Tehran, Iran گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا S Najafi سیما نجفی 100319475328460042023 100319475328460042023 No Department of Chemistry, Faculty of Science, Alzahra University, Tehran, Iran گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا A Sonboli علی سنبلی 100319475328460042024 100319475328460042024 No Medicinal Plants and Drugs Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی M Firozy معصومه فیروزی 100319475328460042025 100319475328460042025 No Department of Chemistry, Faculty of Science, Alzahra University, Tehran, Iran دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا M Khosroshahi مینو خسروشاهی 100319475328460042026 100319475328460042026 No Department of Chemistry, Faculty of Science, Alzahra University, Tehran, Iran گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا