fa مقایسه تغییرات کمی و کیفی اسانس گیاه کاه‌مکی [<i>Cymbopogon olivieri</i> (Boiss.) Bor.] در دو نمونه رویشگاهی و زراعی فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> گیاه علفی کاه‌مکی1 به عنوان یکی از گندمیان معطر در بخش‌هایی از نواحی گرمسیری جنوب ایران به صورت خودرو پراکنش دارد. از اسانس گونه‌های مختلف Cymbopogon در طیف وسیعی از صنایع دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی استفاده می‌شوند. <strong>هدف:</strong> مطالعه تغییرات کمی و کیفی اسانس گونه مذکور در شرایط مزرعه و رویشگاه طبیعی. <strong>روش بررسی:</strong> طی این تحقیق در سال 1382 اندام هوایی و ریزوم‌های این گیاه از رویشگاه طبیعی آن در استان هرمزگان جمع‌آوری و برای مطالعه به پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی دانشگاه شهید بهشتی انتقال یافت. پس از کاشت ریزوم‌ها در یک کرت آزمایشی و برداشت اندام هوایی آنها در مرحله گل‌دهی کامل، اسانس آنها مشابه نمونه رویشگاهی به روش تقطیر با آب استخراج گردید. نوع ترکیب‌ها به همراه مقادیر آنها بوسیله روش‌های گازکروماتوگرافی (GC) و گازکروماتوگرافی کوپل شده با طیف سنج جرمی (GC-MS) تعیین و مورد مقایسه توصیفی قرار گرفت. <strong>یافته‌ها:</strong> بازده اسانس این گونه به ترتیب 9/0 و 2/1 درصد حجمی به وزنی برای نمونه رویشگاهی و زراعی محاسبه گردید. در اسانس دو نمونه رویشگاهی و زراعی به ترتیب تعداد 40 و 33 ترکیب شناسایی شدند. ترکیب‌های piperitone (9/48 درصد و 7/56 درصد)،‌‌ &alpha;-terpinene (8/13 درصد و 2/14 درصد)، limonene (3/6 درصد و 5/7 درصد) و elemol (8/3 درصد و 4 درصد) به ترتیب برای نمونه رویشگاهی و زراعی بالاترین مقدار را دارا بودند. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج حاکی از آن است که ترکیب‌های غالب در اسانس نمونه زراعی نسبت به نمونه رویشگاهی از نظر کمی افزایش یافته است در حالی که برخی از ترکیب‌ها در اسانس نمونه زراعی کاهش یافته یا حذف شده‌اند.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> <em>Cymbopgon olivieri</em> (Boiss.) Bor. with the common Persian names of kah-makki and Putar, an aromatic perennial grass of Iran, is distributed in tropical regions of south provinces of Iran. <strong>Objective:</strong> The aim of this study was evaluation of quantitative and qualitative differences in the essential oil composition of wild and cultivated samples of <em>Cymbopgon olivieri</em>. <strong>Method:</strong> Aerial parts and rhizomes of plant were collected in June 2003 from Siahoo (Hormozgan province). Rhizomes were cultivated in the field of Medicinal Plants and Drugs Research Institute, Shahid Beheshti University. Air-dried aerial parts of wild and cultivated samples were subjected to hydrodistillation. The obtained oils were analyzed by GC and GC-MS. <strong>Results:</strong> In total 40 and 33 compounds were identified, representing 95% and 96.3% of the oils of natural and cultivated samples, respectively. The quantitative and qualitative oil components were compared. The main constituent of both samples was piperitone (48.9% and 56.7%) followed by &alpha;-terpinene (13.8% and 14.2%), limonene (6.3 % and 7.5 %) and elemol (3.7% and 4%).</div> کاه‌مکی, گندمیان معطر, تقطیر با آب, ترکیب‌های اسانس, شرایط مزرعه‌ای, پیپریتون Poaceae, <,i>,Cymbopgon olivieri<,/i>,, Essential oil composition, Piperitone 22 28 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-347-1&slc_lang=fa&sid=1 MH Mirjalili محمد‌حسین میرجلیلی m-mirjalili@sbu.ac.ir 100319475328460039344 100319475328460039344 Yes Medicinal Plants and Drugs Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran عضو هیأت علمی گروه کشاورزی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی و دانشجوی دکتری علوم باغبانی- فیزیولوژی و اصلاح گیاهان دارویی، دانشگاه تهران A Sonboli علی سنبلی 100319475328460039345 100319475328460039345 No Department of Horticultural Science, Faculty of Horticulture and Plant Protection, Tehran University, Karaj, Iran مربی، گروه بیولوژی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران P Salehi پیمان صالحی 100319475328460039346 100319475328460039346 No Department of Horticultural Science, Faculty of Horticulture and Plant Protection, Tehran University, Karaj, Iran استاد، گروه فیتوشیمی، پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران A Sarkhosh علی سرخوش 100319475328460039347 100319475328460039347 No Department of Horticultural Science, Faculty of Horticulture and Plant Protection, Tehran University, Karaj, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد علوم باغبانی، گروه علوم باغبانی، دانشکده باغبانی و گیاه‌پزشکی، دانشگاه تهران