fa بررسی اثر شرایط محیطی بر عملکرد و اجزای تشکیل‌دهنده اسانس جعفری مکزیکی (<i>Tagetes minuta</i> L.) فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> جعفری مکزیکی1 گیاهی یک‌ساله و متعلق به خانواده Asteraceae است. این گونه به صورت خودرو در ایران وجود ندارد. جعفری مکزیکی یکی از مهمترین گیاهان دارویی مورد استفاده در صنایع عطرسازی، دارویی و غذایی است. اسانس این گیاه کاربرد وسیعی در این صنایع دارد.<strong> هدف:</strong> در این تحقیق اثر شرایط محیطی مختلف بر عملکرد و اجزای تشکیل‌دهنده اسانس این گیاه بررسی شد. <strong>روش بررسی:</strong> بذر گیاه در دو منطقه به طور هم‌زمان کشت گردید. قسمت‌های هوایی گیاه در مرحله تمام گل برداشت و پس از خشک شدن مواد گیاهی در سایه و هوای آزاد، اسانس‌گیری به روش تقطیر با آب به عمل آمد. شناسایی کمی و کیفی ترکیبات نمونه‌های اسانس به وسیله دستگاه‌های گاز کروماتوگراف (GC) و گاز کروماتوگراف متصل به طیف سنج جرمی (GC-MS) انجام شد. <strong>یافته‌ها:</strong> نتایج حاصله نشان داد که میزان و اجزای تشکیل‌دهنده اسانس بین دو منطقه کشت متفاوت است. بازده اسانس به ترتیب 44/1 و 8/0 درصد از غرب و شمال تهران به دست آمد. تعداد 20 و 19 ترکیب به ترتیب در اسانس حاصل از گیاهان کشت شده در غرب و شمال تهران شناسایی گردید. ترکیبات عمده اسانس از گیاهان کشت شده در غرب تهران دی هیدروتاجتون (4/21 درصد)، آلفا- ترپینئول (6/15 درصد)، سیس- تاجتون (1/13 درصد)، ترانس- اُسیمنون (8/11 درصد)، سیس &ndash; بتا - اُسیمن (3/8 درصد)، اسپاتولنئول (8/4 درصد)، سیس- اُسیمنون (5/4 درصد)، لیمونن (4 درصد) و از شمال تهران آلفا- ترپینئول (8/20 درصد)، سیس- بتا- اُسیمن (7/17 درصد)، دی هیدروتاجتون (7/13 درصد)، ترانس- اُسیمنون (3/13 درصد)، سیس- تاجتون (4/8 درصد)، سیس - اُسیمنون (1/6 درصد) و سیس - دی هیدروکارون (5 درصد) بود. <strong>نتیجه‌گیری: </strong>نتایج نشان داد که شرایط محیطی بر عملکرد و اجزای تشکیل‌دهنده گیاه جعفری مکزیکی موثر است.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> <em>Tagetes minuta</em> L. is an annual plant belonging to the Asteraceae family. This species is not native to Iran. Tagetes minuta is an important medicinal plant with applications in perform, flavour and food industry. Essential oil of this plant has more extensive use in these industries. <strong>Objective:</strong> The aim of this study was the evaluation of the effect of environmental conditions on yield and chemical composition of the plant essential oil. <strong>Method:</strong> The seeds were sown in two location at same time. Aerial parts of plant were harvested at full flowering stage and after air drying, their essential oils were extracted by hydrodistillation method. Samples of oils were analyzed by GC and GC-MS. <strong>Results:</strong> Results showed that yield and chemical composition of Tagetes minuta were different between two regions. The essential oil content of plants cultivated at East and North of Tehran were 1.44% and 0.8%, respectively. Twenty and nineteen compounds identified from oil of plants cultivated in East and North of Tehran, respectively. The main compounds of oil from East of Tehran were dihydrotageton (21.4%), &alpha;-terpineol (15.6%), (Z)-tagetone (13.1%), (E)-ocimenone (11.8%), (Z)-&beta;-ocimene (8.3%), spathulenol (4.8%), (Z)-ocimenone (4.5%), limonene (4%) and from North of Tehran were &alpha;-terpineol (20.8%), (Z)-&beta;-ocimene (17.7%), dihydrotageton (13.7%), (E)-ocimenone (13.3%), (Z)-tagetone (8.4%), (Z)-ocimenone (6.1%) and cis-dihydrocarvone (5%). <strong>Conclusion:</strong> Environment condition had significant effect on yield and chemical composition of <em>Tagetes minuta</em> essential oil.</div> جعفری مکزیکی, تیره کاسنی, اسانس, شرایط محیطی, ترکیبات شیمیایی Tagetes minuta, Asteraceae, Essential oil, Environment condition, Chemical composition 49 55 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-336-1&slc_lang=fa&sid=1 M Farshbaf Moghaddam محمد فرشباف مقدم moghaddam75@yahoo.com 100319475328460039251 100319475328460039251 Yes Department of Horticulture, Collage of Agriculture, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس R Omidbaigi رضا امیدبیگی 100319475328460039252 100319475328460039252 No Department of Horticulture, Collage of Agriculture, Tarbiat Modarres University, Tehran, Iran استاد، گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس F Sefidkon فاطمه سفیدکن 100319475328460039253 100319475328460039253 No Research Institute of forests and Rangelands, Tehran, Iran دانشیار، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور