fa بررسی ترکیبات شیمیایی اسانس گیاه تازه و خشک جعفری معطر (<i>Tagetes minuta</i> L.) و اثر ضدلارو پشه آنوفل استفنسی (<i>Anopheles stephensii>) فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> با توجه به اینکه حدود یک میلیارد نفر از جمعیت جهان در معرض ابتلا به بیماری مالاریا هستند و سالیانه حدود 2 میلیون نفر در اثر ابتلا به این بیماری از بین می‌روند، از مالاریا می‌توان به عنوان مهم‌ترین بیماری انگلی در سطح جهان نام برد. امروزه با بروز مقاومت نسبت به حشره‌کش‌های موجود و عوارض سوء این مواد بر اکوسیستم، سعی بر یافتن مواد طبیعی است که دارای کمترین عوارض جانبی و حداکثر کارایی باشند. <strong>هدف:</strong> طبق بررسی‌های انجام شده اثر لارو کشی مناسبی از گیاه جعفری معطر دیده شده است. این گیاه گونه‌ای از خانواده Asteraceae است و به صورت خودرو در جنوب آمریکای جنوبی (آرژانتین، برزیل و ﭘرو) رشد می‌کند. به منظور بررسی‌های دقیق‌تر، بذر آن در منطقه زردبند کشت شد و اسانس آن در نمونه خشک و تازه مقایسه و اثر ضدلاروی آن مقایسه شد. <strong>روش بررسی:</strong> تحقیقات کتابخانه‌ای و بررسی کارهای انجام شده در ایران و سایر کشورهای جهان صورت گرفت. جمع‌آوری گیاه کاشته شده، خشک نمودن گیاه در سایه و اسانس‌گیری به وسیله دستگاه کلونجر با آب مقطر و تعیین درصد آن انجام شد. آنالیز اسانس توسط دستگاه GC/MSو تفسیر طیف‌ها و شناسایی مواد متشکله و بررسی اثر کشندگی اسانس بر روی لارو پشه آنوفل از گونه استفنسی بر طبق آزمون استاندارد سازمان بهداشت جهانی2 صورت گرفت. <strong>نتایج:</strong> بازده اسانس حاصل از گیاه خشک شده جعفری معطر 1 درصد حجمی/ وزنی بود و مهم‌ترین ترکیبات ان عبارت بودند از: ترانس&ndash; اوسیمنون (ترانس &ndash; تاجتنون) (89/19 درصد)، سیس &ndash; اوسیمن (67/17 درصد)، دی هیدرو تاجتون (56/5 درصد)، سیس &ndash; تاجتون (03/5 درصد) و بازده اسانس به دست آمده از گیاه تازه جعفری معطر 1/1 درصد حجمی/ وزنی بوده و اصلی‌ترین مواد شناسایی شده دران شامل مواد ذیل بودند: سیس&ndash; اوسیمن (7/33 درصد)، سیس&ndash; اوسیمنون (سیس- تاجتنون) (6/9 درصد)، ترانس-اوسیمنون (ترانس&ndash; تاجتنون) (12/8 درصد)، لیمونن (5/5 درصد)، آلو اوسیمن (4/5 درصد)، سیس- تاجتون (95/4 درصد). نتایج تست‌های بیولوژیک برروی اسانس گیاه تازه عبارت بودند از: mg/L 0532/1 LC50: mg/L 8311/3 LC90: نتایج تست‌های بیولوژیک برروی اسانس گیاه خشک عبارت بودند از: mg/L 3015/1 LC50: mg/L 0719/5 LC90: <strong>نتیجه‌گیری:</strong> قدرت حشره‌کشی روغن‌های فرار حاصل از این گیاه در مقایسه با حشره‌کش‌های شیمیایی و دیگر ترکیبات طبیعی بسیار قابل توجه است و با عنایت به بازده مناسب اسانس یعنی حدود 1 درصد، به لحاظ اقتصادی به کار بردن اسانس تام به عنوان حشره‌کش مقرون به صرفه خواهد بود. بنابراین کشت انبوه این گیاه همراه با فراوری مناسب ضدلارو آنوفل و سایر فرآورده‌های بیولوژیک پیشنهاد می‌شود.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> There is moment more than 1 billion people who are suffer with malaria disease and each year it causes up to 2 million deaths therefore it is shown that malaria is the worldُs worst health problem. The value of insecticides in malaria control is much reduced. <em>Tagetes minuta</em> L. is effective deterrents of numerous insect pests. <em>Tagetes minuta</em> L. is an annual plant, grows to the temperate grasslands and mountainous regions of southern South America, including of Argentina, Brazil and Peru. <em>Tagetes minuta</em> L. have a long history of human use as beverage, condiment and ornamentals as medicinal decoctions. Essential oil of <em>T. minuta</em> is used in perfume, food and cosmetic industries as &quot;Tagetes Oil&quot;. <strong>Objective:</strong> Chemical composition and antilarval effects of the essential oil of <em>Tagetes minuta</em> L. cultivated in Iran was investigated. <strong>Method: </strong>In this study component of the essential oil of dried and fresh <em>Tagetes minuta</em> L. were investigated by GC and GC/MS and larvicidal effect of these essential oil were evaluated against <em>Anopheles stephensi </em>larvae٫s. <strong>Results:</strong> The yield of volatile oil of dried plant was 1% and for fresh plant was 1/1%. Major constituents of the essential oil of dried plant were contained: trans-Ocimenone (19.89%), Cis-Ocimene (17.67%), dihydrotagetone (5.56%), Cis-Tagetone (5.03%), and for fresh plant contains: Cis-Ocimene (33.7%), Cis-Ocimenone (9.6%), transOcimenone (8.12%), limonene (5.5%), allocimene (5.4) and Cis-tagetone (4.95%). The effectiveness of various concentrations of total essential oil on malaria vector larvae, <em>Anopheles stephensi </em>were investigated and probit mortality all the parameters including LC50 and 95% of confidence interval, LC90 and 95% confidence interval were determined. They were: LC50: 1.3015mg/l, LC90: 5.0719 mg/l respectively for dried plant, the figures for fresh were: LC50: 1.0532 mg/l, LC90: 3.8311 mg/l. <strong>Conclusion:</strong> In this research, we studied on essential oil of <em>T. minuta</em> to find some natural product with less side effect on ecosystem and maximum efficacy. Result of our study showed that the essential oil of <em>Tagetes minuta </em>L. which was grown in Iran-Tehran (Zard - Band) had a great amount of biological effect on the larvae of <em>Anopheles stephensi</em>. Therefore, the essential oil of this plant offer a valuable candidate for potential development of a botanical larvicide for malaria vectors control.</div> تاجتس مینوتا (<,i>,Tagetes minuta<,/i>, L.), اسانس, آنوفل استفنسی, سیس - اوسیمن, تاجتون <,i>,Tagetes minuta<,/i>,, Essential oil, <,i>,Anopheles stephensii>,, Cis-Ocimene, Tagetone 33 39 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-66-5&slc_lang=fa&sid=1 A Hadjiakhoondi عباس حاجی‌آخوندی hadjiakhoondi@yahoo.com 100319475328460038704 100319475328460038704 Yes Department of Pharmacognosy and Medicinal Plants Research Center, School of Pharmacy, Medical Sciences/ University of Tehran, Tehran, Iran استاد، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی و ریاست مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، دانشگاه علوم پزشکی تهران H Vatandoost حسن وطن‌دوست 100319475328460038705 100319475328460038705 No School of Public Health & Institute of Health Research, Medical Sciences/ University of Tehran, Tehran, Iran دانشیار، گروه حشره‌شناسی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران M Abousaber مریم ابوصابر 100319475328460038706 100319475328460038706 No Department of Pharmacognosy and Medicinal Plants Research Center, School of Pharmacy, Medical Sciences/ University of Tehran, Tehran, Iran دستیار، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران M Khanavi مهناز خانوی 100319475328460038707 100319475328460038707 No Department of Pharmacognosy and Medicinal Plants Research Center, School of Pharmacy, Medical Sciences/ University of Tehran, Tehran, Iran استادیار، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران L Abdi لیلی عبدی 100319475328460038708 100319475328460038708 No Department of Pharmacognosy and Medicinal Plants Research Center, School of Pharmacy, Medical Sciences/ University of Tehran, Tehran, Iran داروساز، کارشناس امور دارویی، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، دانشگاه علوم پزشکی تهران