fa تغییرات میزان اسانس و عملکرد گیاه دارویی ریحان (<i>Ocimum basilicum</i> L.) تحت تاثیر تراکم و کود نیتروژن كشاورزی و اتنوبوتانی Agriculture & Ethnobotany پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> ریحان (<em>Ocimum basilicum</em> L.) گیاه دارویی و معطر مهمی است که در سراسر دنیا کشت می‌شود و بررسی تاثیر فاکتورهای مهم زراعی بر عملکرد کمی و کیفی آن ضروری است. <strong>هدف:</strong> بررسی تاثیر دو فاکتور مهم زراعی تراکم کاشت و کود نیتروژن بر عملکرد کمی و کیفی گیاه ریحان. <strong>روش بررسی:</strong> این بررسی در سال 1385 در مزرعه تحقیقاتی پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی به صورت آزمایش فاکتوریل و در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در 4 تکرار به اجرا درآمد. تیمارهای آزمایش شامل تراکم بوته در واحد سطح در سه سطح 266666، 200000 و 160000 بوته در هکتار و کود نیتروژن به صورت اوره در سه سطح 0، 50 و 100 کیلوگرم در هکتار بود. <strong>نتایج:</strong> تراکم کاشت بر عملکرد ماده خشک و اسانس در واحد سطح تاثیر معنی‌داری (01/0 p<) داشته است. اگرچه تراکم کاشت بر میزان اسانس (درصد) تاثیر معنی‌داری نداشته‌ است، ولی به سبب افزایش عملکرد ماده خشک، باعث افزایش عملکرد اسانس در واحد سطح به طور معنی‌داری شده است. هم‌چنین کود نیتروژن تاثیر معنی‌داری (01/0p<) بر همه پارامترهای مورد بررسی داشته‌ است. اگرچه مصرف کود نیتروژن بر روی میزان اسانس تاثیر منفی داشت، ولی کود نیتروژن تا 100 کیلوگرم در هکتار سبب افزایش عملکرد اسانس و ماده خشک در واحد سطح شد که این افزایش عملکرد اسانس ناشی از افزایش عملکرد ماده خشک بوده است. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> بیشترین عملکرد ماده خشک و اسانس در واحد سطح در تیمار تراکم 266666 بوته در هکتار و مصرف 100 کیلوگرم کود نیتروژن حاصل شد، که بهترین تیمار شناخته شد.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> Basil (<em>Ocimum basilicum</em> L.) is a valuable medicinal and aromatic plant which is cultivated throughout the world. Therefore, it is necessary to determine effect of important agronomical factors on quality and quantity of its volatile oil. <strong>Objective:</strong> To determine plant density and nitrogen fertilization effects on quality and quantity yield of basil. <strong>Method:</strong> This study was done in Research farm of ACECR, Institute of Medicinal Plants & Natural Products Research in 2006 on the base of factorial experiment in randomized complete block design with four replications. All possible combinations of three plant densities (266666, 200000 and 160000 plants ha-1) and three nitrogen rates (0, 50 or 100 kg ha-1) were established. <strong>Results:</strong> The results indicated that plant density had significant effect (p < 0.01) on yield of dry herbage and oil. Plant density had no significant effect on oil content but due to the increment in dry herbage yield per unit area, oil yield had been significantly increased in higher plant density. Nitrogen fertilization had significant effect (p < 0.01) on all studied parameters. Although, nitrogen application had adverse effect on oil content, nitrogen fertilization up to 100 kg ha-1 increased yield of dry herbage and essential oil. Such increase in essential oil yield was caused by N fertilization due to an increase in dry herbage yield. <strong>Conclusion:</strong> The maximum yield of dry herbage and oil were obtained in plant density of 266666 plants ha-1 with nitrogen application of 100kgha-1 and was the best treatment in respect of dry matter and oil yield.</div> اسانس, تراکم بوته, ریحان, نیتروژن Essential oil, Nitrogen Fertilization, Ocimum basilicum, Plant Density 60 70 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-44-71&slc_lang=fa&sid=1 M Dadvand Sarab محمودرضا دادوند سراب 100319475328460038653 100319475328460038653 No Iranian Academic Center for Education, Culture & Research (ACECR)-Institute of Medicinal Plants Research, Tehran, Iran کارشناسی ارشد زراعت، گروه کشت و توسعه، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی H Naghdi Badi حسنعلی نقدی بادی naghdibadi@yahoo.com 100319475328460038654 100319475328460038654 Yes Iranian Academic Center for Education, Culture & Research (ACECR)-Institute of Medicinal Plants Research, Tehran, Iran استادیار پژوهش کشاورزی، گروه کشت و توسعه، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی M Nasri محمد نصری 100319475328460038655 100319475328460038655 No Agriculture College, Islamic Azad University Varamin Branch, Varamin, Iran استادیار، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین M Makkizadeh مریم مکی‌زاده 100319475328460038656 100319475328460038656 No Iranian Academic Center for Education, Culture & Research (ACECR)-Institute of Medicinal Plants Research, Tehran, Iran مربی پژوهش کشاورزی، گروه کشت و توسعه، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی H Omidi حشمت امیدی 100319475328460038657 100319475328460038657 No Agriculture College, Shahed University, Tehran, Iran استادیار، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شاهد