fa عوامل مولد و ساز و کار تولید شیرابه‌های قندی (مان) در ایران گياهان دارویی Medicinal Plants پژوهشی Research <div style="text-align: justify;">مان‌ها (شیرابه‌های قندی) به عنوان یکی از محصولات فرعی مراتع و جنگل‌ها از جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند. تنوع اقلیمی و پوشش غنی فون و فلور در کشور ایران سبب ظهور مان‌هایی منحصر به فرد با فرمولاسیون خاص و مکانیسم تولید پیچیده شده که از قدیم‌الایام مورد توجه حکمایی چون ابن سینا قرار داشته و اثرات متنوع و شفابخش آن‌ها در طب سنتی کاربرد داشته است. مان‌های مهم ایران عبارتند از: گزانگبین که حاصل فعالیت پسیل گز با نام علمی <em>Cyamophila dicora</em> Login. بر روی نوعی گون Boiss & Hausskn. <em>Astragalus adscendens</em> است. ترنجبین حاصل فعالیت حشره‌ای جوربال Poophilus nebulosus Leth. بر روی گیاه خارشتر با نام علمی <em>Alhagi camelorum</em> Fisch. است. گز شهداد حاصل فعالیت نوعی سن با نام علمی <em>Tuponia subaltera</em> Drop. و حشره‌ای جوربال متعلق به جنس Euscelis spp. به صورت دانه‌هایی از روی انشعابات جوان دو گونه گز به نام‌های <em>Tamarix gallica</em> L. و L. <em>T. gemanica</em> است. گز علفی نیز حاصل فعالیت دو گونه شته به نام‌های Del. <em>Thelaxes</em> <em>suberi</em> و Hart. <em>Tuberculoides annulatus</em> در روی برگ گونه‌هایی از بلوط از جمله <em>Quercus brantii</em> Lindi. و <em>Q. infectoria</em> Oliv. است. شکر تیغال، حاصل فعالیت سخت بالپوشانی از جنس <em>Larinus</em> spp. بر روی گونه‌های چندی از جنس <em>Echinops</em> متعلق به خانواده کاسنی به ویژه گونه‌های <em>E. robustus</em> Bunge. و <em>E. persicus</em> Stev. است. شیر خشت، بر اثر فعالیت حشره پوست‌خوار .<em>Scolytus rugolosus</em> Mull به صورت ترشحات شبنم مانند بر پوست درختچه‌هایی از جنس Cotoneaster متعلق به خانواده گل سرخیان با نام علمی <em>Cotoneaster numularia</em> Fisch. و <em>C. numularioides</em> Pojark. به وجود می‌آید. بید خشت یا بید انگبین، از انشعابات جوان گونه‌هایی از جنس بید به نام <em>Salix</em> spp. حاصل از فعالیت شته سیاه بید با نام علمی Gmel. <em>Tuberolachnus salignus</em> به وجود می‌آید. بهره‌برداری اصولی و پایدار از این منابع ارزشمند و در مواردی منحصر به مناطق خاص در ایران، مستلزم شناخت علمی گونه‌های مولد و تعیین مکانیسم تولید آن‌ها است و مقاله حاضر به عوامل و مکانیسم تولید مان‌های ایران می‌پردازد.</div> <div style="text-align: justify;">Manna is a peculiar odour and a sweetish taste of the food miraculously produced in plains and forests. Ecological variation and rich Fauna and flora in Iran is caused to form the kinds of unique manna with special formula and with peculiar production mechanisms. From olden times, kinds of Manna were used in traditional medicine by sages, such as Ibn Sina. Astragal Manna, Camel,s thorn Manna, Tamarisk Manna, Oak Manna, Trehala Manna, Cotoneaster Manna, Willow Manna and Anzaroot Manna are important kinds of manna in Iran. Scientific knowledge about the kinds of manna productive species and mechanisms is necessary for Constant revenue of these unique value sources particularly for them that their origin is restricted to areas of Iran. So in the present article, we review producer,s factors and mechanisms of manna in Iran.</div> ایران, شیرابه‌های شیرین, طب سنتی, مان Iran, Manna, Producer,s factors and mechanisms, Revenue, Traditional medicine 28 37 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-268-1&slc_lang=fa&sid=1 S Takavar سهیلا تکاور So.takavars@gmail.com 100319475328460038579 100319475328460038579 Yes Department Plant Protection, Aboreyhan Pardis, Tehran University, Pakdasht, Tehran, Iran کارشناس ارشد بیوتکنولوژی، گروه گیاهپزشکی، پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران M Mohamadi محمود محمدی 100319475328460038580 100319475328460038580 No Research Institutute of Forests and Rangrlands, Karaj, Iran عضو هیات علمی موسسه جنگل‌ها و مراتع