fa مقایسه درصد و اجزای اسانس بومادران شیرازی <i>Achillea eriophora</i> DC. در شرایط رویشگاهی و زراعی كشاورزی و اتنوبوتانی Agriculture & Ethnobotany پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> بومادران شیرازی یکی از مهم‌ترین گیاهان دارویی جنس بومادران می‌باشد که بومی ایران است. بیشترین پراکنش آن در استان‌های جنوبی خصوصاً فارس می‌باشد و این گونه در مقایسه با سایر گونه‌های این جنس از میزان اسانس بالاتری برخوردار می‌باشد. <strong>هدف:</strong> بررسی میزان و اجزای اسانس این گونه (توده جهرم) در شرایط رویشگاهی و تغییرات آن در شرایط زراعی و امکان تولید آن در شرایط زراعی. <strong>روش بررسی:</strong> جهت تعیین درصد و اجزای اسانس، سرشاخه‌های هوایی گل‌دار گیاه در اردیبهشت 1385 از شهرستان جهرم (روستای محمدآباد واقع در 10 کیلومتری جنوب شرقی جهرم) واقع در جنوب فارس جمع‌آوری شد. اسانس‌گیری به روش تقطیر با آب (کلونجر) و شناسایی ترکیبات شیمیایی آن توسط دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف نگارجرمی2 انجام شد. بذور این گیاه در شهریورماه در شرایط آب و هوایی مشهد کشت شد. در تیرماه 1386 در مرحله گل‌دهی کامل، پیکر رویشی گیاهان کاشته شده برداشت شد و میزان اسانس اندازه‌گیری و اجزای اسانس مشابه نمونه رویشگاهی شناسایی شدند. <strong>نتایج:</strong> بازده اسانس این گونه در شرایط رویشگاهی و زراعی به ترتیب 2 و 25/2 درصد بود. در شرایط رویشگاهی 30 ترکیب شناسایی شد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت از کامفور (4/30 درصد)، 1و8 سینئول (24/25 درصد)، کامفن (21/6 درصد)، آلفاپینن (49/4 درصد) و میرسن (91/3 درصد) بودند. در حالی که در شرایط زراعی 36 ترکیب شناسایی شد و مهم‌ترین آن‌ها شامل کامفور (65/28 درصد)، 1و8 سینئول (95/26 درصد)، کامفن (98/5 درصد)، بتا پینن (8/4 درصد) و آلفا پینن (2/4 درصد) بود. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> بازده اسانس و تعداد ترکیبات اسانس در شرایط زراعی نسبت به شرایط رویشگاهی افزایش یافته است در حالی که میزان (درصد) ترکیبات اصلی کاهش یافتند.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> <em>Achillea eriophora</em> is an important species of <em>Achillea</em> that is native (Endemic) in Iran. It grows exclusively in the South provinces of Iran especially &ldquo;Fars&rdquo; province. It contains higher level of essential oil in comparison to other species. <strong>Objective:</strong> Study on the essential oil composition of <em>Achillea eriophora</em> DC. in wild conditions and comparison to field condition. <strong>Methods: </strong>Top flowering part of the <em>Achillea eriophora</em> wild population was collected from &ldquo;Jahrom&rdquo; (&ldquo;Mohammad Abad&rdquo; village in 10th Km of the South-East of &ldquo;Jahrom&rdquo;) in the South of &ldquo;Fars&rdquo; province on June 2006. The essential oils of the samples were extracted by &ldquo;Clevenger&rdquo; apparatus and its constituents determined by GC and GC-MS. Also, the seeds of this plant also cultivated in September 2006 in Mashhad region. On July 2007, top flowering parts of the cultivated plants harvested at full flowering stage. After drying, essential oils content of the samples determined and its components detected as mentioned for wild samples. <strong>Results: </strong>The essential oils content of the wild and cultivated samples were 2 % and 2.25% v/w respectively. In wild samples thirty components were identified and the major components were: Camphor (30.4%), 1,8-Cineole (25.24%), Camphene (6.21%)، &alpha;-Pinene (4.49%) and Myrcene (3.91%). Thirty-six components determined in the cultivated samples and the main components were: Camphor (28.98%), 1,8-Cineole (26.98%), Camphene (5.98%) and &alpha;-Pinene (4.23%). <strong>Conclusion:</strong> In cultivated samples, essential oil content and constituents increased but the relative content of the main constituents decreased.</div> 1 و 8 سینئول, سازگاری, شیمیوتایپ, گیاهان بومی, <,i>,Achillea eriophora<,/i>, <,i>,Achillea eriophora<,/i>,, 1, 8- Cineole, Adaptability, Chemotype, Endemic plants 120 128 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-252-1&slc_lang=fa&sid=1 A Ghani عسکر غنی ghani_askar@yahoo.com 100319475328460038366 100319475328460038366 Yes Horticultural Department, College of Agric. Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه علوم باغبانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد M Azizi مجید عزیزی 100319475328460038367 100319475328460038367 No Faculty member of Horticulture Department, College of Agric. Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran دانشیار، گروه علوم باغبانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد AA Pahlavanpour علی‌اصغر پهلوان‌پور فرد جهرمی 100319475328460038368 100319475328460038368 No Academic member of Research Institute of Forest and Rangeland of Iran - Fars province, Fars, Iran عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، فارس M Hassanzadeh-Khayyat محمد حسن‌زاده خیاط 100319475328460038369 100319475328460038369 No Department of Medicinal Chemistry, School of Pharmacy, Pharmaceutical Sciences Research Center, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran استاد، گروه شیمی دارویی، دانشکده داروسازی و مرکز تحقیقات علوم دارویی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد،‌ مشهد