fa تاثیر کود شیمیایی و زیستی نیتروژن بر عملکرد کمی و کیفی زعفران (<i>Crocus sativus</i> L.) كشاورزی و اتنوبوتانی Agriculture & Ethnobotany پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> کودهای زیستی در کشاورزی پایدار به عنوان یک جایگزین برای کودهای شیمیایی مطرح هستند و سبب افزایش حاصلخیزی خاک و رشد گیاه می‌شوند. بنابراین، اثر کودهای زیستی بر گیاهان دارویی مهم نظیر زعفران بایستی ارزیابی شود. <strong>هدف:</strong> تعیین اثر کودهای شیمیایی و زیستی نیتروژن بر عملکرد کمی و کیفی زعفران. <strong>روش بررسی:</strong> این مطالعه در منطقه‌ی آبسرد - تهران در سال‌های 1385 تا 1387 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در 3 تکرار و چهار تیمار کودی اجرا شد. تیمارهای کودی شامل شاهد یا بدون مصرف کود (1n)، کود شیمیایی اوره به میزان 150 کیلوگرم در هکتار (2n)، کود بیولوژیک نیتروکسین به میزان 5 لیتر در هکتار (3n) و تیمار مصرف تلفیقی کود شیمیایی اوره به میزان 75 کیلوگرم در هکتار و کود بیولوژیک نیتروکسین به میزان 5/2 لیتر در هکتار (4n) بودند. <strong>نتایج:</strong> تیمارهای کودی بر طول کلاله و خامه تازه، طول برگ، تعداد برگ، وزن کورم، عملکرد کلاله و خامه، میزان پیکروسین، سافرنال و کروسین زعفران تاثیر معنی‌داری داشته‌ است (01/0 (p<. اگرچه حداکثر عملکرد کلاله و خامه در تیمار 2n (150 کیلوگرم نیتروژن در هکتار) و تیمار 4n (تیمار تلفیقی نیتروژن به میزان 75 کیلوگرم در هکتار و کود بیولوژیک نیتروکسین به میزان 5/2 لیتر در هکتار) حاصل شد، ولی مصرف 5 کیلوگرم نیتروکسین در هکتار (3n) سبب افزایش حدود 83 درصد عملکرد کلاله و خامه نسبت به تیمار شاهد شده‌ است. تیمار 3n (5 کیلوگرم نیتروکسین در هکتار)، بهترین تیمار از نظر پیکروسین و سافرنال بود. هم‌چنین بیشترین میزان کروسین در تیمار تلفیقی نیتروژن به میزان 75 کیلوگرم در هکتار و کود بیولوژیک نیتروکسین به میزان 5/2 لیتر در هکتار (4n) حاصل شد. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> با کاربرد کودهای زیستی و شیمیایی، عملکرد کمی و کیفی گیاه زعفران افزایش یافت. هم‌چنین با مصرف کود زیستی نیتروکسین می‌توان مصرف کود شیمیایی نیتروژن را کاهش داد که حرکتی در راستای کشاورزی پایدار و کاهش آلودگی‌های زیستی می‌باشد.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background: </strong>Biofertilizers are an alternative to mineral fertilizers for increasing soil productivity and plant growth in sustainable agriculture. Therefore, it is necessary to determine the effects of biofertilizers on valuable medicinal plants such as saffron. <strong>Objective:</strong> To determine the effects of chemical and bio-fertilizer nitrogen on quantitative yield and some quality components of saffron (<em>Crocus sativus</em> L.). <strong>Methods:</strong> This study has been conducted in Absard region, north of Tehran, Iran along 2006-2008 in a randomized complete block design with three replications and four fertilizer treatments. The treatments were n1 (Control or no applying nitrogen fertilizer), n2 (150 kg/ha nitrogen as urea), n3 (5 kg/ha bio-fertilizer as Nitroxine) and n4 (a mixture of 2.5 kg/ha bio-fertilizer as Nitroxine + 75 kg/ha nitrogen as urea). <strong>Results:</strong> The results showed that fertilizer treatments had significant effects (p<0.01) on fresh stigma and style length, leaf length, leaf number, saffron yield (dry weight of stigma and style), and content of Safranal, Crocine and Picrocrocine. Although the maximum yield of stigma and style were obtained in n2 treatment (150 kg/ha nitrogen) and n4 (a mixture of 2.5 kg/ha bio-fertilizer as Nitroxine + 75 kg/ha nitrogen as urea), the application of bio-fertilizer (n3) increased the saffron yield about 0.83% more than control treatment. However, n3 (5 kg/ha bio-fertilizer as Nitroxine) was the best treatment in respect of safranal and picrocrocine content. Also, the maximum content of crocine was obtained in n4 (a mixture of 2.5 kg/ha bio-fertilizer as Nitroxine + 75 kg/ha nitrogen as urea). <strong>Conclusion:</strong> Application of the chemical/bio- fertilizer increased qualitative and quantitative Yield yield of saffron. Also, the application of nitroxine can be in order to reduction in application of nitrogen fertilizer in agro-ecosystem which is attitude toward the minimize of environmental pollution and sustainable agriculture.</div> زعفران, نیتروژن, عملکرد, کود زیستی, سافرانال, کروسین, پیکروکروسین <,i>,Crocus sativus<,/i>, L., Nitrogen, Yield, Bio-Fertilizer, Safranal, Crocine, Picrocrocine 98 109 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-44-66&slc_lang=fa&sid=1 H Omidi حشمت امیدی 100319475328460038356 100319475328460038356 No Agriculture College, Shahed University, Tehran, Iran استادیار، دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد، تهران H Naghdi Badi حسنعلی نقدی ‌بادی Naghdibadi@yahoo.com 100319475328460038357 100319475328460038357 Yes Iranian Academic Center for Education, Culture & Research (ACECR), Institute of Medicinal Plants Research, Tehran, Iran استادیار پژوهش کشاورزی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی، تهران A Golzad علی گلزاد 100319475328460038358 100319475328460038358 No Agriculture College, Shahed University, Tehran, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران H Torabi حسین ترابی 100319475328460038359 100319475328460038359 No Agriculture College, Shahed University, Tehran, Iran استادیار، دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد، تهران MH Footoukian محمدحسین فتوکیان 100319475328460038360 100319475328460038360 No Agriculture College, Shahed University, Tehran, Iran استادیار، دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد، تهران