fa بررسی تغییرات فصلی اسانس گیاه اکلیل کوهی (L. <i>Rosmarinus officinalis</i>) فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> گیاه اکلیل کوهی یکی از گیاهان واجد اسانس خانواده نعناعیان 2 است. این گیاه بومی منطقه مدیترانه و خاور نزدیک بوده و در حال حاضر تقریباً در همه کشورها به عنوان گیاه دارویی و زینتی کشت می‌شود. این گیاه از زمان‌های قدیم به عنوان ادویه و دارو استفاده می‌شد. <strong>هدف:</strong> با توجه به اینکه عوامل محیطی و ژنتیکی بر نوع و میزان اسانس این گیاه اثر می‌گذارند، هدف این پژوهش بررسی تغییرات فصلی اسانس گیاه اکلیل کوهی می‌باشد. <strong>روش بررسی:</strong> نمونه‌های گیاهی پس از جمع‌آوری از منطقه اوین تهران، خشک شده و به روش تقطیر با آب توسط طرح کلونجر به مدت 90 دقیقه اسانس‌گیری شدند. اسانس حاصل از هر گیاه توسط دستگاه GC و GC-MS آنالیز شد. <strong>نتایج:</strong> نتایج حاصل نشان داد در مجموع 52 ترکیب در اسانس اکلیل کوهی وجود دارد که 31 ترکیب بین فصول مختلف مشترک هستند. اجزای اصلی اسانس را آلفا- پینن، لیمونن، کامفون، کامفور، 1، 8- سینئول و بورنیل استات تشکیل می‌دادند. بیشترین میزان بورنیل استات در فصل بهار (49/5) و بیشترین میزان 1، 8- سینئول در فصل تابستان مشاهده شد (15/14). بیشترین میزان آلفا- پینن و لیمونن درماه بهمن به ترتیب به میزان 28/28 و 29/17 درصد مشاهده شد. به طور کلی ترکیب‌های عمده اسانس این گیاه در فصول مختلف سال در ماه‌های اردیبهشت، مرداد، آبان و بهمن به ترتیب برای آلفا- پینن (5/18، 7/24، 20 و 3/28 درصد)، ترکیب لیمونن (11، 1/6، 6/8 و 3/17 درصد)، ترکیب کامفون (5/7، 3/8، 3/7 و 1/8 درصد) و کامفور (4/7، 4/13، 3/8 و 7/4 درصد) محاسبه شدند. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> به جز برخی ترکیب‌ها از جمله آلفا- پینن، لیمونن، بورنیل استات و 1، 8- سینئول، سایر ترکیب‌های سازنده اسانس تحت تاثیر تغییرات فصلی قرار نگرفتند. بعضی از آن‌ها به مواد دیگر تبدیل شدند و لذا غلظت آن‌ها در فصل تابستان کاهش و در فصل زمستان افزایش یافت.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> <em>Rosmarinus officinalis</em> L. (Rosmary) is one of the essential oil containing plants from Lamiaceae family. Rosemary is a native of the Mediterranean region of Europe and the Near East. It has been used as a food spice and as a medicine since ancient times. Today rosemary is cultivated in nearly all countries as a medicinal and ornamental plant. <strong>Objective:</strong> There are some reports about the effect of environmental conditions and genetic on rosemary essential oil. The goal of this work was to investigate the seasonal variation on rosemary essential oil composition. <strong>Methods:</strong> Aerial parts of plants were dried after collection from Evin, Tehran. Essential oils were obtained by using a Clevenger type apparatus for 90 min and analyzed by GC and GC-MS. <strong>Results:</strong> Rosemary essential oil showed 52 compounds, where 31 of those were similar in different seasons. &alpha;-Pinene, Limonene, Camphene, Camphor, 1, 8-Cineol and Bornyl acetate were major components of rosemary oil. The content of 1, 8-Cineol was the highest in September (14.15%). The elevated levels of &alpha;-Pinene and Limonen were observed in February (28.28% and 17.29% respectively). At least in various seasons from spring to winter constituent of &alpha;-Pinene (18.5%, 24.7%, 20% and 28.3 %), Limonene (11%, 6.1%, 8.6% and 17.3%), Camphene (7.5%, 8.3%, 7.3% and 8.1%) and Camphor (7.4%, 13.4%, 8.3% and 4.7%) were compared respectively. <strong>Conclusion:</strong> Except &alpha;-Pinene, Limonene, 1, 8-Cineol and Bornyl acetate, most of these components did not affected by seasonal change. Some of these essential oils components converted to others, thus their concentrations decreased in summer but their amounts were at the highest levels in winter.</div> اکلیل کوهی, اسانس, فصل, آلفا- پینن, لیمونن, کامفور, 1, 8- سینئول, بورنیل استات Essential oil, <,i>,Rosmarinus officinalis<,/i>, L, -Pinene, Limonene, Camphene, Camphor, 1, 8- Cineol, Bornyl acetate. 84 90 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-149-4&slc_lang=fa&sid=1 Kh Kiarostami خدیجه کیارستمی 100319475328460038197 100319475328460038197 No Department of Biology, Alzahra University, Tehran استادیار، گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا، تهران M. Bahrami مریم بهرامی 100319475328460038198 100319475328460038198 No Department of Biology, Alzahra University, Tehran دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا، تهران Z Talebpour زهرا طالب‌پور 100319475328460038199 100319475328460038199 No Department of Chemistry, Alzahra University, Tehran استادیار، گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا، تهران Z Nazem-Bokaee زهرا ناظم بکایی 100319475328460038200 100319475328460038200 No Department of Chemistry, Alzahra University, Tehran استادیار، گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه الزهرا، تهران M Khanavi مهناز خانوی khanavim@tums.ac.ir 100319475328460038201 100319475328460038201 Yes Department of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences, Tehran استادیار، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران A Hadjiakhoondi عباس حاجی‌آخوندی 100319475328460038202 100319475328460038202 No Department of Pharmacognosy and Medicinal Plants Research Center, Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences استاد، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی و مرکز تحقیقات گیاهان دارویی دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران