en ترکیبات شیمیایی اسانس و عرق برخی گونه‎های گیاه بشقابی بومی ایران فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> گیاهان جنس <em>Scutellaria</em>، با نام عمومی skullcap و با نام فارسی بشقابی شناخته می‌شوند. این گیاهان متعلق به خانواده Lamiaceae یا نعناییان هستند. در ایران 22 گونه از جنس بشقابی وجود دارد که 10 گونه از آنها بومی ایران است. گیاهان این جنس دارای اثرات متعددی از جمله محافظت‌کننده عصبی، محافظت‌کننده کبد، ضدسرطان، ضدمیکروبی، ضدویروسی و آنتی‌اکسیدانی هستند. همچنین در شرایط بی‌خوابی و زوال عقل موثر هستند. <strong>هدف: </strong>هدف از این مطالعه بررسی ترکیب اسانس‌ها و عرق‌های برخی از گونه‌های بومی بشقابی ایران بود. <strong>روش بررسی:</strong> قسمت‌های هوایی گیاه بشقابی سنبله‌ای (<span style="font-family:Tahoma;"><em><span style="font-size:10.0pt;">Scutellaria</span></em> <em><span style="font-size:10.0pt;">pinnatifida</span></em></span>) با زیرگونه‌های مختلف viridis، mucida و alpine و گونه‌های بشقابی جنگلی (<em>Scutellaria pinnatifida</em>) و بشقابی نمدین (<em>Scutellaria tomentosa</em>) از مناطق مختلف ایران جمع‌آوری شدند. اسانس و عصاره هگزانی عرق‌های گیاهان منتخب در این جنس به روش تقطیر با آب و توسط دستگاه کلونجر به دست آمد و سپس توسط دستگاه GC-MS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. <strong>نتایج:</strong> نتایج این مطالعه نشان داد که ترکیبات جرماکرن- د، مشتقات کاریوفیلن و لینالول در اسانس این گیاهان به وفور یافت می‌شود. ترپنوئیدهای اصلی موجود در عرق این گیاهان، لینالول و ترکیب 1-اُکتن-3 -اُل بود. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج حاصل از آنالیز اسانس‌ها و عرق‌های گونه‌های مختلف بشقابی نشان داد که عوامل جغرافیایی مانند ارتفاع، فصل جمع‌آوری گیاهان و ... می‌تواند بر تولید متابولیت‌های ثانویه گیاهی موثر باشد.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> Plants of the genus <em>Scutellaria</em>, commonly known as skullcap, belong to the Lamiaceae family. There are 22 species of <em>Scutellaria</em> in Iran, 10 species of which are native to Iran. Plants of this genus have several effects including neuroprotective, hepatoprotective, anti-cancer, antimicrobial, antiviral, and antioxidant. They are also effective in insomnia and dementia conditions. <strong>Objective: </strong>The aim of this study was to investigate the composition of essential oils and aromatic waters of some native <em>Scutellaria</em> species from Iran. <strong>Methods: </strong>Aerial parts of <em>Scutellaria</em> <em>pinnatifida</em> with different subspecies such as <em>mucida</em>,<em> viridis</em>, and <em>alpina</em>, <em>Scutellaria</em> <em>tournefortii</em>, and <em>Scutellaria</em> <em>tomentosa</em> were collected from different regions of Iran. The essential oils and hexane extracts of aromatic waters of selected plants in this genus were obtained by hydrodistillation with clevenger type apparatus and analyzed by GC-MS. <strong>Results: </strong>The results of this study showed that germacrene D, caryophyllene derivatives and linalool are found in abundance in the essential oils of these plants. The main terpenoids in the aromatic waters of these plants were linalool and 1-octen-3-ol. <strong>Conclusion: </strong>The analysis of the essential oils and aromatic waters of <em>Scutellaria</em> species demonstrated that different geographical factors such as altitude and the season of plant collection can be effective on the production of plant secondary metabolites.</div> بشقابی, اسانس, عرق, لینالول, کاریوفیلن, جرماکرن- د Scutellaria, Essential oil, Aromatic water, Linalool, Caryophyllene, Germacrene D 12 21 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-1684-4&slc_lang=en&sid=1 Mostafa Pirali Hamedani مصطفی پیرعلی همدانی mostafa.p.hamedani@gmail.com 100319475328460042553 100319475328460042553 No Department of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Hediye Yousefi هدیه یوسفی hediye.yousefi@yahoo.com 100319475328460042554 100319475328460042554 No Department of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Fateme Tajabadi فاطمه تاج‌آبادی tajabadif@yahoo.com 100319475328460042555 100319475328460042555 No Medicinal Plants Research Center, Institute of Medicinal Plants, ACECR, Karaj, Iran مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، کرج، ایران Zahra Tofighi زهرا توفیقی ztofighi@sina.tums.ac.ir 100319475328460042556 100319475328460042556 No Department of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Abbas Hadjiakhoundi عباس حاجی‌آخوندی abbhadji@tums.ac.ir 100319475328460042557 100319475328460042557 No Department of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Saied Goodarzi سعید گودرزی goodarzi_s@sina.tums.ac.ir 100319475328460042558 100319475328460042558 Yes Medicinal Plants Research Center, Faculty of Pharmacy, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران