fa بررسی تقلبات گیاهی در محصولات اسطوخودوس توسط دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‎سنج جرمی به همراه روش‌های دسته‌بندی کمومتریک فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> اسطوخودوس (<em>Lavandula&nbsp;angustifolia</em>)، گونه‌ای از خانواده نعناعیان بوده که اسانس آن دارای چندین فعالیت بیولوژیکی است؛ بنابراین در برخی از داروهای گیاهی مورد استفاده قرار می‌گیرد. فقدان مطالعه‌ای برای شناسایی اسانس اسطوخودوس و وجود شباهت در ویژگی‌های ظاهری آن با اسطوخودوس ایرانی (<em>Nepeta</em> <em>menthoides</em>) باعث سوء استفاده یا تقلب در محصولات آن شده است. <strong>هدف:</strong> در این مطالعه ترکیب شیمیایی اسانس اسطوخودوس و اسطوخودوس ایرانی مورد ارزیابی قرار گرفت و همچنین سه داروی گیاهی تجاری اسانس اسطوخودوس در بازارهای ایران به عنوان بررسی تقلبات در این حوزه مورد بررسی قرار گرفت. <strong>روش بررسی: </strong>اسانس‌های اسطوخودوس و اسطوخودوس ایرانی و نمونه‌های تجاری به روش تقطیر به دست آمد و ترکیب شیمیایی آنها توسط دستگاه کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی مورد ارزیابی قرار گرفت. پس از آن با روش‌های کمومتریک جهت شباهت سنجی و دسته‌بندی با روش آنالیز جزء اصلی (PCA) مورد بررسی قرار گرفتند. <strong>نتایج:</strong> نتایج نشان داد که هر سه داروی گیاهی تجاری با ادعای سازنده در مورد استفاده از اسانس اسطوخودوس مطابقت دارد و دو گروه بین نمونه‌ها تشخیص داده شد. <strong>نتیجه‌گیری: </strong>تجزیه و تحلیل نتایج کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی با روش‌های کمومتریک به عنوان روش مهمی برای ارزیابی اسانس اسطوخودوس و اسطوخودوس ایرانی بر اساس نتایج این مطالعه در نظر گرفته شده است. بنابراین تلفیق روش‌های دستگاهی با روش‌های آماری ابزار دقیق و قدرتمندی را جهت شناسایی و گروه‌بندی گونه‌های مختلف گیاهی و فرآورده‌های آنها ایجاد می‌کند.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> The essential oil of <em>Lavandula angustifolia </em>Mill. (<em>L. angustifolia</em>), a species from the Lamiaceae family, possesses several biological activities; therefore it is used in some herbal medicines. The lack of studies into identifying the essential oil of <em>L. angustifolia </em>and its similar appearance to<em> Nepeta menthoides </em>Boiss. & Buhse<em> (N. menthoides) </em>as &ldquo;Ustukhuddoos&rdquo; in Iranian traditional medicine, have caused misuse and adulteration in the product<em>s</em>. <strong>Objective: </strong>In this study, the chemical compositions of <em>L. angustifolia </em>and<em> N. menthoides </em>essential oils, and three commercial herbal medicines of <em>L. angustifolia </em>essential oil in Iranian markets were evaluated and investigated as adulteration with the help of GC/MS analysis and chemometric methods.<strong> Methods: </strong>The essential oils of<em> L. angustifolia </em>and<em> N. menthoides</em>, and commercial samples were extracted by different extraction methods. Furthermore, their chemical compositions were evaluated by GC/MS analysis. After identification of components by GC/MS, the obtained results were assessed by principal component analysis (PCA, Unscrambler X version 10.4) for clustering. <strong>Results: </strong>Results showed that all three commercial herbal preparations matched with the manufacturer&#39;s claim about using <em>L. angustifolia</em> essential oil in the products. PCA distinguished two groups which were characterized based on different types and amounts of the components.<strong> Conclusion: </strong>GC/MS analysis with the help of chemometric methods is a powerful method to evaluate and discriminate between the essential oils and their products. In general, the combination of instrumental analysis and clustering chemometric analysis can provide an accurate tool for identifying misuse between plant species.</div> اسطوخودوس, اسانس, تقلب در گیاه, آنالیز جزء اصلی, داروی گیاهی Lavender angustifolia,Essential Oil,Plant fraud,Herbal Medicine,Principle component analysis, 34 46 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-1147-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Tarasoli زهرا ترسلی z.tarassoli1368@yahoo.com 100319475328460040581 100319475328460040581 No Department of Chemistry, Varamin-Pishva Branch, Islamic Azad University, Varamin, Iran گروه شیمی، شعبه ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران Hakim Faraji حکیم فرجی hakimfaraji@yahoo.com 100319475328460040582 100319475328460040582 No Department of Chemistry, Varamin-Pishva Branch, Islamic Azad University, Varamin, Iran گروه شیمی، شعبه ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران Fateme Tajabadi فاطمه تاج آبادی tajabadi@imp.ac.ir 100319475328460040583 100319475328460040583 Yes Medicinal Plants Research Center, Institute of Medicinal Plants, ACECR, Karaj, Iran مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی، جهاد دانشگاهی، کرج، ایران Mohsen Shabani محسن شعبانی mshabani4@yahoo.com 100319475328460040584 100319475328460040584 No Department of Chemistry, Varamin-Pishva Branch, Islamic Azad University, Varamin, Iran گروه شیمی، شعبه ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران Hamidreza Shahbazi حمید رضا شهبازی hshahbaazi@gmail.com 100319475328460040585 100319475328460040585 No Department of Chemistry, Varamin-Pishva Branch, Islamic Azad University, Varamin, Iran گروه شیمی، شعبه ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران