fa بررسی کیفی و کمی اسانس پونه‎سای تاج کرکی (<i>Nepeta eremokosmos</i> Rech.f.) در رویشگاه‎های طبیعی آن (استان سمنان) طی مراحل فنولوژیکی فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">مقدمه</span></span></span></strong><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: جنس </span></span></span><em><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Nepeta</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> حاوی گونه‌های مختلف یکساله و چندساله می‌باشد که حدود 250 گونه از این جنس از نقاط مختلف جهان گزارش شدند. گونه پونه‌سای تاج کرکی (</span></span></span><em><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">N. eremokosmos </span></span></em><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">Rech.f.</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">) </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">از گ</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ونه‌های انحصاری ایران است که به طور خودرو در استان سمنان می‌روید و هنوز تحقیقی روی اسانس آن در رویشگاه‌های طبیعی این گونه انجام نشده است. <strong>هدف</strong>: پژوهش حاضر به منظور بررسی </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">کمی و کیفی اسانس </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">این گیاه در دو رویشگاه آن (در محدوده 1700 تا 2100 متر از سطح دریا) طی دو مرحله فنولوژیکی (رویشی و گلدهی) انجام شد. <strong>روش بررسی</strong>: سرشاخه‌های گلدار </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">در بهار و تابستان 1396 </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">جمع‌آوری و در شرایط آزمایشگاه خشک شدند و به روش تقطیر با آب اسانس‌گیری شدند. برای شناسایی ترکیب‌های تشکیل دهنده اسانس، از دستگاه‌های گاز کروماتوگرافی (</span></span></span><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GC</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">) و گاز کروماتوگرافی متصل شده به طیف سنج جرمی (</span></span></span><span style="font-family:Times New Roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">GC/MS</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">) استفاده شد</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">.</span></span></span> <strong><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">نتایج</span></span></span></strong>: <span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بیشترین درصد اسانس در رویشگاه اروانه و مرحله گلدهی (9/1 درصد) و کمترین مقدار آن در رویشگاه افتر و مرحله رویشی (043/0 درصد) مشاهده شد.</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> بتا- پینن، 8،1- سینئول، ترانس پینوکاروئول و میرتنال ترکیبات</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> اصلی </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اسانس گیاه بودند. بتا- پینن و میرتنال در طی مرحله رشد کاهش، ولی 8،1- سینئول افزایش یافت. ترانس پینوکاروئول تغییری طی مراحل رشد نداشت. مقدار این ترکیبات در </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">رویشگاه </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اروانه به طور جزئی بیشتر از </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">رویشگاه </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">افتر بود. <strong>نتیجه‌گیری</strong>: </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">رویشگاه اروانه به دلیل شرایط خاکی و اقلیمی مناسب‌تر دارای مقدار اسانس بیشتر و همچنین غلظت ترکیبات </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">8،1- سینئول و ترانس پینوکاروئول </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بهتری نسبت به رویشگاه افتر بود. از نظر مراحل رویشی، مرحله گلدهی دارای اسانس بیشتر و مقدار </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">8،1- سینئول بیشتری</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> بود، بنابراین بهترین زمان برای دستیابی به بیشترین مقدار اسانس با حداکثر مقدار </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">8،1- سینئول </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">دوره گلدهی گیاه است.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> The genus <em>Nepeta</em> comprise various annual and perennial plants with 250 species in different parts of the world. 67 species of <em>Nepeta</em> have been reported in Iran in which 39 ones are endemic to Iran. <em>Nepeta eremokosmos </em>Rech.f. is an endemic plant growing in the Semnan of Iran. <strong>Objective:</strong> The present study was conducted to assess the quantitative and qualitative properties of <em>Nepeta</em><em> eremokosmos</em> in its natural sites (1700 to 2100 m above sea level) during phenological stages (vegetative and flowering). <strong>Method</strong><strong>s:</strong> the aerial parts were collected in spring and summer of 2017 and the EO was measured via hydrodistillation method. Water-distilled volatile oil from the aerial parts of <em>Nepeta</em><em> eremokosmos </em>was analyzed by a combination of GC and GC/MS. <strong>Results:</strong> The results showed the highest EO content was observed in interaction of Arvaneh and flowering stage (1.9 %), while the lowest value was found in Aftar and vegetative stages (0.43 %). There was no significant change for <em>trans</em>-pinocarveol during phenological stages. This component in Arvaneh was slightly higher than Aftar. Arvaneh due to more deserved edaphic and climatic conditions induces greater essential oil content and also increased 1,8-cineole and <em>trans</em>-pinocarveol compared to Aftar. In the growing stages, flowering had greater EO content and 1,8-cineole and in comparison with vegetative stage. <strong>Conclusion:</strong> To sum up, flowering stage is the best time to reach the optimum EO and 1,8-cineole for both Arvanh and Aftar sites.</div> پونه‎سای تاج کرکی,‌سمنان, مرحله رویشی و گلدهی, اسانس, بتا- پینن, 8,1- سینئول Nepeta eremokosmos, Semnan, Vegetative and Flowering stages, Essential oil, β-Pinene, 1,8-Cineole 213 222 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-2443-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Malakikia زهرا ملکی‌کیا malekizahra367@gmail.com 100319475328460040780 100319475328460040780 No Department of Horticulture, Faculty of Agriculture, Islamic Azad University, Saveh Branch, Saveh, Iran گروه باغبانی،دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاداسلامی، واحد ساوه، ساوه، ایران Leila Hakimi لیلا حکیمی hakimi_l@yahoo.com 100319475328460040781 100319475328460040781 Yes Department of Horticulture, Faculty of Agriculture, Islamic Azad University, Saveh Branch, Saveh, Iran گروه باغبانی،دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاداسلامی، واحد ساوه، ساوه، ایران Farzneh Bahadori فرزانه بهادری farbahadori@gmail.com 100319475328460040782 100319475328460040782 No Faculty of Agriculture and Natural Resources Center of Semnan Province, Semnan, Iran مرکزتحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان،سازمان تحقیقات،آموزش وترویج کشاورزی، سمنان، ایران