fa اثر قارچ‎های میکوریزا و کود زیستی بیوفسفر بر شاخص‌های رشد، عملکرد، اجزاء عملکرد و ترکیبات اسانس زیره سبز (<i>Cuminum cyminum</i> L.) كشاورزی و اتنوبوتانی Agriculture & Ethnobotany پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">مقدمه:</span></span> </strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">دستیابی به تولید بهینه گیاهان دارویی همراه با پایبندی علمی به اصول کشاورزی پایدار از اهمیت بالایی برخوردار است.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">هدف:</span></span></strong> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بررسی اثر قارچ</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های مختلف میکوریزا و کود زیستی بیوفسفر بر خصوصیات مرفولوژیکی، عملکرد، اجزاء عملکرد و کمیت و کیفیت اسانس زیره سبز.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">روش بررسی:</span></span></strong> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در مزرعه تحقیقاتی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور انجام شد. تیمارهای مورد بررسی شامل تلقیح با سه گونه مختلف از قارچ</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های میکوریزا (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">Glomus</span></span></em><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;"> mosseae, </span></span></em><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">Glomus</span></span></em><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;"> interradices, </span></span></em><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">Glomus</span></span></em><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;"> hoi</span></span></em><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و عدم تلقیح به عنوان شاهد) و کاربرد بیوفسفر (تلقیح بذر، تلقیح بذر + محلول پاشی و عدم استفاده به عنوان شاهد) بود.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">نتایج:</span></span> </strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">نتایج نشان داد اعمال تیمارهای آزمایشی موجب افزایش معنی‌دار (0/01</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:11.0pt;">P<</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">) صفات ارتفاع بوته، قطر سایه انداز، تعداد ساقه‌های جانبی و تعداد چتر در بوته، چترک در چتر، دانه در چتر، دانه در بوته، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و درصد اسانس در مقایسه با شاهد شد. بیشترین میزان صفات ارتفاع بوته، قطر سایه انداز، تعداد ساقه‌های جانبی، چتر در بوته و درصد اسانس از تیمار </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">G. interradices</span></span></em> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">حاصل شد. همچنین، بیشترین درصد و عملکرد اسانس از تیمار </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">G. interradices</span></span></em><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و بیشترین درصد ترکیبات اصلی اسانس (کومین آلدهید، پارامنتا-1و4-دین-7-ال، گاما ترپینن، گاما ترپینن-7-ال، بتاپینن، پاراسیمن و میرسن) از تلقیح دو گونه </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">G. mosseae</span></span></em><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">G. hoi</span></span></em><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> حاصل شد.</span></span><br> <strong><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">نتیجه‌گیری:</span></span></span></strong> <span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">در مجموع و مطابق با اثرات متقابل، کاربرد هم زمان </span></span></span><em><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">G. interradices</span></span></em><span dir="RTL"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و محلول پاشی بیوفسفر بیشترین میزان درصد و عملکرد اسانس را در گیاه زیره سبز تولید نمود.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> Achievement of optimal production of medicinal plants along with adherence to scientific principles of sustainable agriculture is of great importance.<br> <strong>Objective:</strong> Evaluation of different mycorrhiza fungi and biophosphorus fertilizer on morphological, yield, yield components, and quality and quantity of essential oils in cumin.<br> <strong>Methods:</strong> This study was carried out in a factorial experiment based on RCBD with three replications at Research Institute of Forests and Rangelands. Factors were considered as inoculation with mycorrhiza species (<em>G. mosseae</em>, <em>G. interradices</em>, <em>G. hoi</em>) and types of biophosphate application (seed inoculation, and seed inoculation + foliar application), and non inoculation with employed treatments considered as control.<br> <strong>Results:</strong> Results showed statistically (P <0.01) significant increase in plant height, canopy diameter, number of stem branches, number of umbel in plant, number of umbelet in umbel, number of seeds in umbel, number of seeds in plant, seed thousand weight, seed yield and essential oils content upon application of treatments compared to control. The highest value of plant height, canopy diameter, number of stem branches, number of umbel in plant and essential oils content were achived in plants inoculated with <em>G. interradices</em>. Maximum essential oil content and yield were obtained in plants treated with <em>G. interradices</em>, and the highest value of major oil constituents (Cuminaldehyde, p-Mentha-1,4-dien-7-ol, &gamma;-Terpinene, &gamma;-Terpinene-7-al, &beta;-Pinene, p-Cymene and Myrcene) was identified from <em>G. mosseae</em> and <em>G. hoi</em> treated plants.<br> <strong>Conclusion:</strong> Totally and accordance with iteraction effects, co-application of <em>G. interradices </em>and foliar spray of biophosphate fertilizer produced maximum essential oil content and yield in cumin</div> زیره سبز, اسانس, پاراسیمن, کودهای زیستی, کومین آلدهید Cuminum cyminum L., Biological fertilizers, Cumin-aldehyde, Essential oil, p-Cymene 74 90 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-69-14&slc_lang=fa&sid=1 Arezoo Haghir Ebrahimabadi آرزو حقیر ابراهیم آبادی arezoebrhimabadihaghir@gmail.com 100319475328460041187 100319475328460041187 No Department of Medicinal Plants, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Arak University, Arak, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اراک، اراک، ایران Mehrnaz Hatami مهرناز حاتمی m-hatami@araku.ac.ir 100319475328460041188 100319475328460041188 No Department of Medicinal Plants, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Arak University, Arak, Iran استادیار گروه گیاهان داوریی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اراک، اراک، ایران Khalil Karimzadeh Asl خلیل کریم زاده اصل khalil.karimzadeh@yahoo.com 100319475328460041189 100319475328460041189 No Member of scientific of Medicinal plants and by-products research division, Research Institute of Forests and Rangelands Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran استادیار، عضو هیأت علمی بخش گیاهان دارویی و محصولات فرعی، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Mansour Ghorbanpour منصور قربانپور m-ghorbanpour@araku.ac.ir 100319475328460041190 100319475328460041190 Yes Department of Medicinal Plants, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Arak University, Arak, Iran دانشیار گروه گیاهان داوریی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اراک، اراک، ایران