fa تغییرات فیتوشیمیایی و مورفوفیزیولوژیکی اسطوخودوس (<i>Lavandula officinalis</i> L.) در پاسخ به بسترهای مختلف کشت پژوهشی Research <span style="font-family:b lotus;"><strong><span style="font-size:13.0pt;">مقدمه:</span></strong><span style="font-size:11.0pt;"> از آنجایی‌که مواد مؤثره گیاه اسطوخودوس برای معالجه بیماری</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های مربوط به سیستم عصبی و درمان رماتیسم استفاده می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">شود، ارزیابی فیتوشیمیایی این گیاه بویژه در شرایط محیط کشت و تولید ضروری می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">باشد.</span></span><br> <span style="font-family:b lotus;"><strong><span style="font-size:13.0pt;">هدف:</span></strong><span style="font-size:11.0pt;"> این پژوهش به منظور بررسی اثر بسترهای مختلف کشت بر مقدار</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">تغییرات</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اجزای</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اسانس، محتوای کلروفیل، عناصر غذایی، ویژگی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های رشدی و ریشه&lrm;زایی گیاه دارویی اسطوخودوس به</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اجرا</span></span> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">درآمد.</span></span><br> <span style="font-family:b lotus;"><strong><span style="font-size:13.0pt;">روش بررسی:</span></strong><span style="font-size:11.0pt;"> آزمایش در قالب طرح بلوک</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های کامل تصادفی با 10 تیمار و سه تکرار انجام شد</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;"> .</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بسترهای مختلف کشت تولید گیاه در این تحقیق شامل </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M1</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M2</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:پرلیت (1:2)، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M3</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:پیت</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ماس (1:2)، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M4</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:ورمی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">کمپوست (1:2)، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M5</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:پرلیت:پیت</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ماس (1:1:2)، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M6</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:پرلیت:ورمی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">کمپوست (1:1:2)، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M7</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:پیت</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ماس:ورمی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">کمپوست (1:1:2)، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M8</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:ورمی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">کمپوست:پیت</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ماس:پرلیت (2:1:1:2)، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M9</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:ورمی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">کمپوست:پیت</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ماس:پرلیت (2:1:1:4) و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M10</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">: ماسه:ورمی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">کمپوست:پیت</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">ماس:پرلیت (2:1:1:6) بودند. </span></span><br> <span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><strong><span style="font-size:13.0pt;">نتایج:</span></strong><span style="font-size:11.0pt;"> بسترهای مختلف کشت تأثیر معنی‌داری بر همه‌ی خصوصیات ریشه‌زایی گیاه، میزان کلروفیل، مقدار عناصر غذایی و همچنین میزان تغییرات اجزای اسانس گیاه اسطوخودوس داشت. لیمونن، بورنئول و کامفور به ترتیب بیشترین میزان ترکیبات اسانس را شامل شدند. بیشترین مقدار لیمونن و منوترپن</span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های اکسیژنه در تیمار </span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M1</span></span></span><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، درصد ریشه&lrm;زایی و تعداد ریشه اصلی در تیمار </span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M3</span></span></span><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، مقدار کامفور، کلروفیل و وزن خشک ریشه در تیمار </span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M5</span></span></span><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">، مقدار بورنئول در تیمار </span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M8</span></span></span><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و میزان منوترپن</span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&lrm;</span></span></span><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">های هیدروکربنه در تیمار </span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">M10</span></span></span><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> مشاهده شد.</span></span></span><br> <strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">نتیجه</span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">&lrm;</span></span></span></strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><strong><span style="font-size:13.0pt;">گیری:</span></strong><span style="font-size:11.0pt;"> کاربرد بسترهای مختلف کشت در تولید و تکثیر گیاه دارویی اسطوخودوس علاوه بر اعمال تغییرات در خصوصیات مورفوفیزیولوژیکی گیاه می&lrm;تواند به طور مستقیم سبب تغییر در خصوصیات فیتوشیمیایی و ترکیبات اصلی اسانس اسطوخودوس بشود.</span></span></span> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> Since the essential oil of lavender (<em>Lavandula officinalis</em> L.) was used for the treatment of diseases related to the nervous system and rheumatism, phytochemical evaluation of this plant is essential especially in terms of cultivation and production.<br> <strong>Objective:</strong> This study was conducted to investigate the effect of different culture media on the amount of essential components, chlorophyll content, nutrients, growth characteristics, and rooting of lavender.<br> <strong>Methods:</strong> The experiment was done the basis of randomized complete blocks design (RCBD) in 10 treatments and 3 replications. Substrates and culture media for plant production in this study were M1; sand, M2; sand:perlite (2:1), M3; sand:peat-moss (2:1), M4; sand:vermicompost (2:1), M5; sand:perlite:peat-moss (2:1:1), M6; sand:perlite:vermicompost (2:1:1), M7; sand:peat-moss:vermicompost (2:1:1), M8; sand:vermicompost:peat-moss:perlite (2:1:1:2), M9; sand:vermicompost:peat-moss:perlite (4:1:1:2), and M10; sand:vermicompost:peat-moss:perlite (6:1:1:2).<br> <strong>Results:</strong> Results showed that culture media had significant effect on the all characteristics of rooting, chlorophyll and nutrient content and essential oil components in lavender plants. Limonene, borneol, and camphor were the highest amount of essential oil compounds in lavender, respectively. The highest content of limonene and oxygenated monoterpenes in M1, rooting percentage and number of main root in M3, camphor and chlorophyll content and root dry weight in M5, borneol content in M8, and hydrocarbon monoterpenes in M10 were observed.<br> <strong>Conclusion:</strong> The application of different culture media in the production and propagation of lavender in addition to changes in morpho-physiological characteristics of lavender can directly alter the properties of essential oil and phytochemical compounds<span dir="RTL">.</span></div> لیمونن, بورنئول, پرلیت, پیت‎ماس, ورمی‎کمپوست Limonene, Borneol, Peat-moss, Perlite, Vermicompost 141 152 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-121-6&slc_lang=fa&sid=1 R Joshaghani رضیه جوشقانی 100319475328460035472 100319475328460035472 No Department of Horticulture, Islamic Azad University, Karaj branch, Karaj, Iran دانش‌‌آموخته کارشناسی ارشد گیاهان دارویی، گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران A Mehrafarin علی مهرآفرین 100319475328460035473 100319475328460035473 No Medicinal Plants Research Center, Institute of Medicinal Plants, ACECR, Karaj, Iran مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، کرج، ایران MR Labbafi محمدرضا لبافی 100319475328460035474 100319475328460035474 Yes Medicinal Plants Research Center, Institute of Medicinal Plants, ACECR, Karaj, Iran مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، کرج، ایران