fa دی اکسید کربن فوق بحرانی: حلال کارآمد در استخراج مواد موثره گیاهی فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics مروری Review <div style="text-align: justify;">درمیان فرآیندهای شناخته شده برای انجام عملیات جداسازی، فرآیند تقطیر و استخراج اهمیت فراوانی داشته و از معمول ترین روشهایی هستند که از دیرباز شناخته شده و به کار رفته اند. اما در برخی از فرآیندهای جداسازی، بدلیل خواص فیزیکی و شیمیایی مواد و نیز شرایط مورد نیاز، نمی توان از روشهای معمول تقطیر و استخراج استفاده کرد.. اهم این موارد شامل بالا بودن نقطه جوش، نزدیک بودن نقطه جوش مواد مورد نظر، تشکیل مخلوطهای آزئوتروپ با نقطهی هم جوش، حساسیت مواد به دمای بالا، تامین و بازیابی حلال می باشد.<br> دلیل گسترش کاربرد سیالات فوق بحرانی، نیاز به مواد اولیه با درجه خلوص بالا در صنایع غذایی و دارویی است. در فرآیند استخراج با سیال فوق بحرانی بر خلاف عملیات استخراج مایع- مایع، بازیابی حلال با انبساط ناگهانی انجام می شود و برای بازیابی حلال نیازی به عملیات تقطیر نیست. بازیابی کامل حلال در صنایع دارویی و غذایی برای جلوگیری از ایجاد آلودگی حلال شیمیایی، بسیار ضروری است، در حالی که روشهای معمول مانند تقطیر و استخراج مایع- مایع بازیابی کامل حلال میسر نیست.<br> از دلایل دیگر گسترش سیالات فوق بحرانی این است که حلالهای آلی مخصوصاً حلالهای کلردار که در روشهای قدیمی جداسازی مورد استفاده قرار می گیرند، برای محیط زیست مضر هستند. لذا با جایگزینی گاز دی اکسید کربن&nbsp; به عنوان حلال در فرآیندهای فوق بحرانی این مشکل برطرف شده است. با توجه به این موضوع استفاده از سیالات فوق بحرانی در فرآیندهای جداسازی بسیار مورد توجه قرار گرفته است.<br> &nbsp;<br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Supercritical fluid extraction (SFE) is an alternative to liquid extraction using solvents. Supercritical fluids can have solvating powers similar to organic solvents, but with higher diffusivities, lower viscosity, and lower surface tension. Carbon dioxide is the most commonly used supercritical fluid owing to its nontoxic, nonflammable, inexpensive, environmental friendly properties and mild critical conditions (Tc = 31.1 ̊ C and Pc = 73.8 bar). Due to the low heat of process and the relatively unreactive solvent used in the extraction, the fragrant compounds derived often closely resemble the original characteristics of the raw material. Like solvent extraction,&nbsp; extracts a wide range of compounds and leaves the aromatics unaltered by heat, rendering an essence more faithful to the original. In this review, some aspects of this etraction methods have been discussed.</div> &nbsp; استخراج, گیاهان دارویی, دی اکسید کربن, فوق بحرانی Supercritical etraction, carbon dioxide, Herbal, Essential oils 1 11 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-1743-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Dashtianeh Dashtianeh محسن دشتیانه mdashtianeh@yahoo.com 100319475328460041241 100319475328460041241 No University of Tehran دانشگاه تهران Alireza Vatanara علیرضا وطن آرا vatanara@tums.ac.ir 100319475328460041242 100319475328460041242 Yes Tehran University of Medical Sciences دانشگاه علوم پژشکی تهران Shamsali Rezazadeh شمسعلی رضا زاده shrezazadeh@yahoo.com 100319475328460041243 100319475328460041243 No Medicinal Plants Research Center, Institute of Medicinal Plants, ACECR, Karaj, Iran مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، کرج، ایران