fa تغییرات میزان کروسین، پیکروسین و سافرانال و ویژگی‌های زراعی زعفران (<i>Crocus sativus</i> L.) تحت تأثیر کودهای زیستی و شیمیایی فسفره كشاورزی و اتنوبوتانی Agriculture & Ethnobotany پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> کودهای زیستی به عنوان جایگزینی برای کودهای شیمیایی در کشاورزی پایدار مطرح هستند که موجب حاصلخیزی خاک و رشد گیاه می‌شوند. بنابراین، بررسی اثر کودهای زیستی از جمله فسفر زیستی بر گیاهان دارویی مهم نظیر زعفران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. <strong>هدف:</strong> ارزیابی تأثیر کودزیستی و شیمیایی فسفر بر عملکرد کمی و میزان ترکیبات موثره مهم زعفران (<em>Crocus sativus</em> L.). <strong>روش‌ بررسی:</strong> این مطالعه در منطقه‌ی آبسرد - تهران در سال‌های 1386 تا 1387 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در 3 تکرار و چهار تیمار کودی اجرا شد. تیمارهای کودی شامل شاهد یا بدون مصرف کود فسفره (1p)، کود شیمیایی فسفات آمونیوم به میزان 150 کیلوگرم در هکتار (2p)، کود زیستی بارور 2 به میزان 100 گرم در هکتار (3p) و تیمار مصرف تلفیقی کود شیمیایی فسفات آمونیوم به میزان 75 کیلوگرم در هکتار و کود زیستی بارور 2 به میزان 50 گرم در هکتار (4p) بودند. <strong>نتایج:</strong> تیمارهای کودی بر طول کلاله و خامه تازه، طول و تعداد برگ، وزن کورم، عملکرد کلاله و خامه، میزان پیکروسین، سافرانال و کروسین زعفران تأثیر معنی‌داری داشته‌ است (01/0 p<). اگرچه عملکرد کلاله و خامه در تیمار 2p و تیمار 4p تفاوت معنی‌داری نداشت، ولی مصرف 100 گرم کود زیستی در هکتار (3p) علاوه بر حصول بالاترین عملکرد زعفران، سبب افزایش حدود 77/13 درصدی عملکرد کلاله و خامه نسبت به تیمار کود شیمیایی فسفات آمونیوم (2p) شده‌ است. تیمار 3p (100 گرم کود زیستی در هکتار)، بهترین تیمار از نظر میزان پیکروسین بود. همچنین بیشترین میزان سافرانال و کروسین در تیمار تلفیقی فسفر به میزان 75 کیلوگرم در هکتار و کود زیستی بارور 2 به میزان 50 گرم در هکتار (4p) حاصل شد. <strong>نتیجه‌گیری:</strong> عملکرد کمی و کیفی گیاه زعفران با کاربرد کودهای زیستی و شیمیایی فسفره افزایش یافت. همچنین با مصرف کود زیستی فسفره می‌توان مصرف کود شیمیایی فسفر را کاهش داد که حرکتی در راستای کشاورزی پایدار و کاهش آلودگی‌های زیستی می‌باشد.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> Biofertilizers are an alternative to chemical fertilizers for increasing soil productivity and plant growth in sustainable agriculture. Therefore, it is necessary to determine the effects of biofertilizers on valuable medicinal plants such as saffron. <strong>Objective:</strong> To determine the effects of chemical and bio-fertilizer phosphorous on quantitative yield and major active components content of saffron (<em>Crocus sativus</em> L.). <strong>Methods:</strong> This study has been conducted in Absard region, north of Tehran, Iran along 2006-2008 in a randomized complete block design with three replications and four fertilizer treatments. The treatments were p1 (Control or no applying phosphorous fertilizer), p2 (150 kg/ha phosphorous as ammonium phosphate), p3 (100 gr/ha bio-fertilizer as biophosphore) and p4 (a mixture of 50 g/ha bio-fertilizer as biophosphore + 75 kg/ha phosphorous as ammonium phosphate). <strong>Results:</strong> The treatments had significant effects (p<0.01) on fresh stigma and style length, number and leaf length, saffron yield (dry weight of stigma and style), and content of safranal, crocine and picrocrocine. Although the yield of stigma and style were not different in p2 (150 kg/ha phosphorous) and p4 (a mixture of 50 g/ha bio-fertilizer as biophosphore + 75 kg/ha phosphorous as ammonium phosphate) treatment, but the application of bio-fertilizer (p3) produced the most saffron yield, addition cause efficiency about 13.77% more than chemical treatment. However, p3 (100 g/ha bio-fertilizer as biophosphore) was the best treatment in respect of picrocrocine content. Also, the maximum content of safranal and crocin was obtained in p4 (a mixture of 50 g/ha bio-fertilizer as biophosphore + 75 kg/ha chemical phosphorous as ammonium phosphate). <strong>Conclusion:</strong> Application of the chemical/bio- fertilizer increased qualitative and quantitative Yield of saffron. Also, the application of biophosphore can be in order to reduction in application of chemical phosphorous fertilizer in agro-ecosystem which is attitude toward minimizing of environmental pollution and sustainable agriculture.</div> گل‌واژگان: زعفران, فسفر, کود زیستی, سافرانال, کروسین, پیکروکروسین <,i>,Crocus sativus<,/i>, L., Phosphorous, Bio-Fertilizer, Crocin, Safranal, Picrocrocin 58 68 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-86-3&slc_lang=fa&sid=1 Naghdi Badi H (Ph.D.) حسنعلی نقدی‌بادی 100319475328460037297 100319475328460037297 No Department of Cultivation and Development, Institute of Medicinal Plants, ACECR دانشیار پژوهش، گروه پژوهشی کشت و توسعه، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی Omidi H (Ph.D.) حشمت امیدی Heshmatomidi@yahoo.com 100319475328460037298 100319475328460037298 Yes Agriculture College, Shahed University استادیار، دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد Golzad A (M.Sc. Student) علی گلزاد 100319475328460037299 100319475328460037299 No Department of Cultivation and Development, Institute of Medicinal Plants, ACECR دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شاهد Torabi H (Ph.D.) حسین ترابی 100319475328460037300 100319475328460037300 No Department of Cultivation and Development, Institute of Medicinal Plants, ACECR استادیار، دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد Fotookian MH (Ph.D.) محمد‌حسین فتوکیان 100319475328460037301 100319475328460037301 No Agriculture College, Shahed University استادیار، دانشکده کشاورزی دانشگاه شاهد