fa مقایسه کمی و کیفی اسانس اندام‌های مختلف (ساقه، برگ، گل و کل اندام هوایی) بومادران خزری (<i>Achillea filipendula</i> Lam.) فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">مقدمه:</span></span></strong> <span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">بومادران خزری با نام علمی </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">Achillea filipendula </span></span></em><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">Lam.</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> گیاه دارویی و معطر است که در شرایط مساعد ارتفاع آن به 80 تا100 سانتی‌متر می‌رسد. در این تحقیق برای اولین بار اقدام به کشت این گیاه و بررسی اسانس اندام‌های مختلف آن شد.</span></span><br> <span style="font-family:b lotus;"><strong><span style="font-size:13.0pt;">هدف:</span></strong><span style="font-size:11.0pt;"> در این پژوهش، برای مشخص کردن اندام گیاهی مناسب از بومادران خزری برای اسانس‌گیری، بذر این گونه از استان آذربایجان شرقی جمع‌آوری و در ایستگاه تحقیقات البرز (کرج) کشت شد. </span></span><br> <span style="font-family:b lotus;"><strong><span style="font-size:13.0pt;">روش بررسی:</span></strong><span style="font-size:11.0pt;"> اندام‌های مختلف گیاه (شامل گل، برگ، ساقه و کل اندام هوایی) در فصل بهار جمع‌آوری و پس از خشک‌کردن اسانس آنها به روش تقطیر با آب استخراج شد. اسانس‌ها با استفاده از دستگاه‌های کروماتوگرافی گازی </span></span><span style="font-size:10.0pt;">(</span><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">GC</span></span><span style="font-size:10.0pt;">)</span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی </span></span><span style="font-size:10.0pt;">(</span><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">GC/MS</span></span><span style="font-size:10.0pt;">)</span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> تجزیه و اجزای تشکیل‌دهنده آنها شناسایی شدند.</span></span><br> <span style="font-family:b lotus;"><strong><span style="font-size:13.0pt;">نتایج:</span></strong><span style="font-size:11.0pt;"> بازده اسانس (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">w/w</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">) نسبت به وزن خشک برای گل 67/0 درصد، برای برگ 77/0 درصد، ساقه 11/0 درصد و در کل اندام هوایی 6/0 درصد بود. در اسانس گل‌ها 17 ترکیب شناسایی شد که از بین آنها سنتولینا الکل (5/18 درصد)، 8،1-سینئول (2/26 درصد)، بورنئول (3/19 درصد) و بورنیل‌استات (9/4 درصد) اجزای عمده بودند. در اسانس برگ 15 ترکیب شناسایی شد که از بین آنها سنتولینا الکل (5/23 درصد)، 8،1-سینئول (5/26 درصد)، بورنئول (1/19 درصد) و بورنیل‌استات (3/6 درصد) اجزای عمده بودند. در اسانس ساقه 13 ترکیب شناسایی شد که از بین آنها نریل‌استات (3/58 درصد)، اسپاتولنول (4/7 درصد) و گلوبولول (4/3 درصد) اجزای عمده بودند. در اسانس کل اندام هوایی 15 ترکیب شناسایی شد که از بین آنها سنتولینا الکل (6/20 درصد)، 8،1-سینئول (7/33 درصد)، بورنئول (4/20 درصد) و جرماکرن </span></span><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">D</span></span><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;"> (2/4 درصد) اجزای عمده بودند. </span></span><br> <strong><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">نتیجه‌گیری:</span></span></strong> <span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">طبق این نتایج همه اندام‌های هوایی این گیاه به صورت مجزا دارای اسانس بودند، ولی از لحاظ بازده و اجزای تشکیل‌دهنده اسانس تفاوت‌ها و شباهت‌هایی مشاهده شد. برخلاف تحقیقات قبلی که معمولاٌ فقط از گل گونه‌های مختلف بومادران اسانس‌گیری انجام می‌شد، می‌توان توصیه کرد که کل اندام هوایی برای اسانس‌گیری مورد مصرف قرار گیرد. از طرفی چنانچه کاربرد خاصی از اسانس مدنظر باشد که یکی از ترکیبات شاخص هر اندام باعث آن شوند می‌توان از آن اندام خاص اسانس‌گیری به عمل آورد.</span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> <em>Achillea filipendula </em>Lam. is an aromatic and medicinal plant, green with hard and thick stem and 80-100 cm height in proper condition.<br> <strong>Objective:</strong> In this research, for determining the proper plant part of <em>Achillea filipendula</em> for essential oil extraction, the seeds of this plant were collected from East Azerbayjan province and cultivated in Research Station of Alborz (Karaj). The oil percentage and chemical composition was studied in full flowering stage.<br> <strong>Methods:</strong> The aerial parts of the plant were harvested in spring (2013). The essential oils of stem, leaves and flowers were extracted by hydro-distillation separately. The essential oil of total aerial parts was also obtained. The oils were analyzed by GC and GC/MS.<br> <strong>Results:</strong> The results showed that the essential oil yields were 0.67% for flowers, 0.77% for leaves, 0.11% for stem and 0.6% for total aerial parts. Seventeen compounds were identified in the flower essential oil with santolina alcohol (18.5%), 1,8-cineole (26.2%), borneol (19.3%) and bornyl acetate (4.9%) as main components. Fifteen compounds were identified in the leaf essential oil with santolina alcohol (23.5%), 1,8-cineole (26.5%), borneol (19.1%) and bornyl acetate (6.3%) as major constituents. In the essential oil of stem, 13 components were characterized that neryl acetate (58.3%), spathulenol (7.4%) and globulol (3.4%) were the main components. Fifteen compounds were identified in aerial parts essential oil with santolina alcohol (20.6%), 1,8-cineole (33.7%), borneol (20.4%) and germacrene D (4.2%) as major constituents.<br> <strong>Conclusion:</strong> All these parts of the plants contain essential oil, but with different yield and some difference and similarity in composition. It can be concluded that total aerial parts of <em>Achillea filipendula</em> are appropriate for distillation in spite of previous works that only flowers were used for obtaining essential oil.</div> بومادران خزری, اسانس, بورنئول, سانتولینا الکل, 8,1- سینئول Achillea filipendula, Borneol, Essential oils, Santolina alcohol, 1,8-cineol 91 99 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-1358-2&slc_lang=fa&sid=1 Sara Vojoudi سارا وجودی sara_vojodi65@yahoo.com 100319475328460041191 100319475328460041191 No Department of Chemistry, Islamic Azad university, Pharmaceutical Sciences Branch, Tehran, Iran دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده داروسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم دارویی، تهران، ایران fatemeh sefidkon فاطمه سفیدکن sefidkon@rifr-ac.ir 100319475328460041192 100319475328460041192 Yes Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extention Organization (AREEO), Tehran, Iran استاد، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Parvin Salehi پروین صالحی psalehi1@gmail.com 100319475328460041193 100319475328460041193 No Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extention Organization (AREEO), Tehran, Iran دانشیار، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران MH Salehi Sormaghi محمدحسین صالحی‌سورمقی sefidkon@rifr-ac.ir 100319475328460041194 100319475328460041194 No Faculty of Pharmacy, Islamic Azad University, Pharmaceutical Sciences Unit,Tehran استاد، دانشکده داروسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم دارویی، تهران، ایران