fa بررسی تغییرات برخی ترکیبات فیتوشیمیایی اندام هوایی و ریشه گیاه ترشک وحشی (<i>Rumex turcomanicus</i> Czerep) طی مراحل مختلف نمو گیاه فارماكوگنوزی و فارماسيوتيكس Pharmacognosy & Pharmaceutics پژوهشی Research <p dir="RTL" style="margin-right: 14.2pt; text-align: justify;">مقدمه: ترشک وحشی یا ساق ترشک (<em><span dir="LTR">Rumex turcomanicus </span></em><span dir="LTR">Czerep</span>) یکی از گیاهان بومی با ارزش با مصارف سبزی و دارویی متعلق به خانواده علف هفت‌بند است که به طور وحشی در شمال شرق ایران رشد می کند و برگ‌های تازه آن در بین افراد بومی این مناطق مصرف بالایی دارد. علی‌رغم مصرف بالای این گیاه اطلاعات کمی از ترکیبات و خواص این گیاه وجود دارد.</p> <p dir="RTL" style="margin-right: 14.2pt; text-align: justify;">هدف: هدف این تحقیق ارزیابی تغییرات ترکیبات فیتوشیمیایی مهم در اندام هوایی و ریشه این گیاه طی مراحل مختلف نموی بود.</p> <p dir="RTL" style="margin-right: 14.2pt; text-align: justify;">روش بررسی: گیاهان طی چهار مرحله نموی مختلف شامل مراحل رشد رویشی (رزت)، تورم جوانه انتهایی ساقه گلدهنده، گلدهی کامل و رسیدن بذر، از رویشگاه طبیعی گیاه جمع‌آوری شده و پس از جداسازی به قسمت هوایی و ریشه، خشک شده و مقادیر آسکوربیک اسید اندام هوایی، اگزالیک اسید اندام هوایی، فنل و فلاونوئید کل و فعالیت آنتی‌اکسیدانی اندام‌های هوایی و ریشه، طی چهار مرحله‌ی نموی به روش اسپکتروفتومتری اندازه‌گیری شد.</p> <p dir="RTL" style="margin-right: 14.2pt; text-align: justify;">نتایج: نتایج نشان داد که مقادیر قابل توجهی از ترکیبات فنولی و فلاونوئید و همچنین فعالیت آنتی‌اکسیدانی بالا در‌ هر دو اندام هوایی و ریشه (با مقادیر بالاتر این ترکیبات در ریشه نسبت به اندام هوایی) وجود دارد. بیشترین مقادیر فنول، فلاونوئید، اگزالیک اسید و فعالیت آنتی‌اکسیدانی اندام هوایی در مرحله رسیدن بذر و حداکثر میزان آسکوربیک اسید در مرحله تورم جوانه انتهایی ساقه گلدهنده مشاهده شد. همچنین بیشترین میزان فنول و فلاونوئید کل ریشه در مرحله تورّم جوانه انتهایی ساقه گلدهنده و بیشترین فعالیت آنتی‌اکسیدانی در مرحله رسیدن بذر حاصل شد. همبستگی منفی بالایی بین میزان آسکوربیک اسید و اگزالیک اسید عصاره اندام هوایی مشاهده شد.</p> <p dir="RTL" style="margin-right: 14.2pt; text-align: justify;">نتیجه‌گیری: مقادیر ترکیبات فیتوشیمیایی در گیاه ترشک وحشی تحت تأثیر مرحله نموی و اندام مورد استفاده متفاوت می‌باشد و با افزایش سن گیاه از میزان آسکوربیک اسید اندام هوایی کاسته شده و میزان اگزالیک اسید افزایش می‌یابد.</p> <p style="margin-left: 7.1pt; text-align: justify;"><strong>Background:</strong> <em>Rumex turcomanicus </em>Czerep. Locally named Sagh-Torshak, is one of native green vegetable medicinally valuable plant belongs to family Polygonaceae<em>, </em>growing spontaneously in Northeast Iran, where its leaves are highly appreciated and consumed. Despite the high consumption, its knowledge is inconsiderable.</p> <p style="margin-left: 7.1pt; text-align: justify;"><strong>Objective:</strong> The aim of this study was to evaluate the changes of main phytochemical compound in leaf and root parts of <em>R. turcomanicus </em>Czerep. in different phenological stages.</p> <p style="margin-left: 7.1pt; text-align: justify;"><strong>Methods:</strong> The wild-growing plants were harvested at vegetative, floral budding, full floweringand mature seed stages and dissected into root and shoot tissues, which were dried separately and subsequently assayed for total phenolics, flavonoid, ascorbic acid, oxalic acid content and antioxidant activity, by spectrophotometric method.</p> <p style="margin-left: 7.1pt; text-align: justify;"><strong>Results:</strong> The results showed considerable contents of phenol, flavonoid and antioxidant activity in roots and shoots of plant, with the higher contents in roots as compared to shoots. Among different phonological stages the highest total phenol, flavonoid, oxalic acid content and antioxidant activity of shoots was obtained in mature seed stage. Ascorbic acid of shoot was highest in floral budding stage. The greatest total phenol and flavonoid content of root was observed in floral budding stage, while the highest antioxidant activity was obtained in mature seed stage. A high negatively correlation was obtained between ascorbic acid and Oxalic acid.</p> <p style="margin-left: 7.1pt; text-align: justify;"><strong>Conclusion:</strong> The concentrations of secondary metabolites in <em>Rumex turcomanicus </em>Czerep. depend on the phenological stage and tissue of the plant. As plant aged, oxalic acid and ascorbic acid of shoots were increased and decreased, respectively.</p> ,Rumex turcomanicus, Czerep, آسکوربیک اسید, اگزالیک اسید, فعالیت آنتی‌اکسیدانی, فنول کل, همبستگی Rumex turcomanicus Czerep., Antioxidant activity, Ascorbic acid, Correlation, Oxalic acid, Total phenolics 25 36 http://jmp.ir/browse.php?a_code=A-10-390-2&slc_lang=fa&sid=1 M Alirezaie Noghgondar مرتضی علیرضایی نقندر mortezaalirezaie@yahoo.com 100319475328460041517 100319475328460041517 No Ferdowsi University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد M Azizi مجید عزیزی Azizi@um.ac.ir 100319475328460041518 100319475328460041518 Yes Ferdowsi University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد SH Neamati سید حسین نعمتی nematish@yahoo.com 100319475328460041519 100319475328460041519 No Ferdowsi University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد P Rezvani Moghaddam پرویز رضوانی مقدم prm93@yahoo.com 100319475328460041520 100319475328460041520 No Ferdowsi University of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد Sh Rezazadeh شمسعلی رضازاده shrezazadeh@yahoo.com 100319475328460041521 100319475328460041521 No Institute of Medicinal Plants پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی